Z ogromną dumą możemy dziś powiedzieć, że w dialogu z rządem wspiera nas środowisko prawnicze. Dzięki inicjatywie Jakuba Urbanika, osoby przewodniczącej Rady Funduszu Prawo Nie Wyklucza, powstał list otwarty do premiera wystosowany przez ponad 30 adwokatów i profesorów prawa. Apelują o „jak najrychlejsze przedstawienie projektu ustawy gwarantującej prawa par jednopłciowych oraz prawną opiekę ich dzieci”.

Projekt ustawy o związkach partnerskich został dziś wpisany do wykazu prac rządowych. To znaczy, że wchodzimy w kolejny etap walki o prawo, które zapewni godność i bezpieczeństwo!

Choć rządowy projekt ustawy ma być okrojony, presja cały czas jest potrzebna, bo przez wiele miesięcy dalszych prac legislacyjnych wiele może się zmienić. Trzeba cały czas naciskać na PSL i pozostałe partie wchodzące w skład rządu, by do Sejmu trafił projekt kompleksowy, a nie ogryzek.

• Zachęcamy do przeczytania listu i udostępniania informacji o nim dalej — najlepiej do polityków. 
• Prawników i prawniczki zachęcamy do podpisywania się pod listem.
• Wszystkie pozostałe osoby zachęcamy do zapoznania się z jego treścią — to cenne źródło wiedzy na temat prawnych przeszkód stojących na drodze do równouprawnienia — a raczej na temat ich braku.

Autorzy listu krótko i treściwie tłumaczą, dlaczego Konstytucja RP wcale reguluje kwestii małżeństw jednopłciowych i związków partnerskich oraz dlaczego uporządkowania tego tematu wymaga od nas prawo międzynarodowe, a konkretnie wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z zeszłego roku. Nie są to nowe informacje, ale jak to bywa w tych dyskusjach, trzeba je powtarzać niemalże w nieskończoność. Zebranie tych argumentów w jednym miejscu, w krótkiej formie i z podpisami autorytetów prawa to niezwykle cenne narzędzie. Jeszcze raz dziękujemy Jakubowi i wszystkim osobom, które złożyły swój podpis!

Lista sygnatariuszy jest otwarta, więc serdecznie zapraszamy kolejne osoby do dopisywania się. Trzeba potwierdzić stopień naukowy i afiliację. Link do listu znajdziecie w komentarzu, a formularz do dopisywania się na górze strony.

Konstytucja nie zna pojęcia domniemanego zakazu. Zabrania jedynie pewnych zachowań wprost – w myśl fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego, w którym to co nie jest zabronione, jest dozwolone. Nie zakazuje zatem instytucjonalizacji związków partnerskich. Co więcej, konstytucyjny zakaz wszelkiej dyskryminacji (artykuł 32) odczytany łącznie z nakazem prawnej ochrony wolności człowieka (artykuł 30), a także życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym (artykuł 47), zobowiązują władze państwowe do jak najszybszego rozwiązania tej kwestii.

Fragment Listu środowisk prawniczych do Prezesa Rady Ministrów Pana Donalda Tuska

Trybunał w Strasburgu nakazał Polsce uznanie praw par osób tej samej płci. Brak ochrony prawnej związków osób tej samej płci narusza Konwencję. „Panie Premierze, spotkajmy się” – mówią organizacje LGBT+ i prawnicy.

Dzięki pracy współtworzonej przez nas od 2015 roku Koalicji na Rzecz Związków Partnerskich i Równości Małżeńskiej już niedługo najprawdopodobniej usłyszymy, że Polska nie może gorzej traktować par osób tej samej płci i musi uznać ich prawo do formalizacji związków. Treść wyroku poznamy 12 grudnia, ale trudno wyobrazić sobie inny scenariusz — zwłaszcza w kontekście poprzednich orzeczeń Trybunału w sprawach przeciwko Włochom i Rumunii.

Wyrok jest zwieńczeniem ośmiu lat pracy Koalicji na Rzecz Związków Partnerskich i Równości Małżeńskiej utworzonej przez Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza, Kampanię Przeciw Homofobii, pracujące pro bono kancelarie prawne, pełnomocników i pełnomocniczki oraz Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego i Helsińską Fundację Praw Człowieka. Jednak przede wszystkim jest finałem batalii sądowej pięciu par gejów i lesbijek, które domagają się od Polski równego traktowania.

Ten wyrok to dowód na to, że opór jednostek zmienia rzeczywistość. Nasza Koalicja jest świadectwem tego, że gdy politycy zawodzą, zwykli ludzie biorą sprawy w swoje ręce i skutecznie walczą o swoje prawa. Konsekwentny upór 5 par poruszył państwo. Od dziś zaczynamy żyć w nowej rzeczywistości, w której role się odwróciły. Pary tej samej płci nie muszą już prosić w sądzie czy urzędzie o uznanie. Dzięki wyrokowi Trybunału to państwo musi zacząć się tłumaczyć, dlaczego jeszcze nie wprowadziło odpowiedniej ochrony prawnej

adw. Paweł Knut, koordynator prac Koalicji

Jak na wyrok zareagowały pary?

Po latach rządów prawicy i braku postępów w naszej sprawie ta wiadomość sprawiła nam ogromną radość. Poczuliśmy nadzieję, że może jednak dożyjemy chwili, gdy państwo wreszcie zauważy nasz 20-letni związek. To ważne dla nas z powodów praktycznych — bezpieczeństwa w codziennym życiu, ale i symbolicznych — abyśmy mogli wreszcie poczuć, że państwo traktuje nas na równi z innymi obywatelami. Oczywiście liczymy, że rządząca koalicja potraktuje ten wyrok poważnie i przyspieszy realizację deklaracji złożonych w trakcie kampanii wyborczej.

Michał i Wojciech, jedna z par litygacyjnych

Nareszcie! Bardzo cieszymy się z tego wyroku. Mamy nadzieję, że uruchomi on całą lawinę dobrych zmian w Polsce w kwestii praw wszystkich osób nieheteronormatywnych i że w końcu nasze państwo i nowa władza potraktują nas poważnie. Czekaliśmy na ten dzień bardzo długo. Szczególnie dotkliwe były lata rządów PiS, czyli okropnie dłużący się czas ciągłej nagonki na nas i bezkarnego siania mowy nienawiści. Mamy nadzieję, że nadchodzą prawdziwie dobre zmiany i że wkrótce będziemy mogli czuć się godnie i bezpiecznie we własnej ojczyźnie. Chcemy sformalizować nareszcie nasz 21-letni związek w taki sam sposób, jak robią to pary różnopłciowe. Nie ma sprawiedliwości bez równości.

Krzysztof i Grzegorz, druga z par, których dotyczy wyrok ETPC

Co orzekł Trybunał?

W wyroku stwierdzono, że odmawiając parom osób tej samej płci prawnego uznania ich związków, Polska narusza ich prawo do poszanowania życia rodzinnego. Trybunał wezwał Polskę do naprawienia tej szkody poprzez jak najszybsze wprowadzenie odpowiednich zmian legislacyjnych, nie precyzując ich konkretnej formy.

Ten wyrok nie pozostawia wątpliwości: brak prawnego uznania par tej samej płci w Polsce jest sprzeczny z Europejską Konwencją Praw Człowieka i gwarantowanym tam prawem do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego. Orzecznictwo strasburskiego Trybunału jest jednoznaczne i ustabilizowane, co widać było już w wyrokach wydanych w podobnych sprawach dotyczących innych europejskich krajów. Widzę go wyłącznie w pozytywnych barwach — polskie władze zobowiązane są ten wyrok skutecznie wykonać poprzez zmianę polskiego prawa. Wspólnie liczymy, że stanie się to jak najszybciej.

adw. Małgorzata Mączka-Pacholak, jedna z pełnomocniczek reprezentujących pary w Strasburgu

Co zrobią polskie władze?

Trybunał wypowiadał się już w analogicznych sprawach wytoczonych przeciwko Włochom (w 2015 r.), Rosji, Rumunii i Bułgarii (w tym roku), uznając, że skarżące je pary mają rację, domagając się od swoich państw prawnych zabezpieczeń. Niedługo po wyroku Włochy wprowadziły związki partnerskie nadające parom osób tej samej płci część praw, jakimi dysponują małżeństwa. Czego oczekują od polskich władz organizacje społeczne?

Poparcie społeczne dla równości małżeńskiej rośnie i zbliża się do 50%. Poparcie dla związków partnerskich od lat już ten próg przekracza. Gotowa jest też ustawa o równości małżeńskiej. Dziś Trybunał stwierdził jasno, że zabezpieczenie praw par osób tej samej płci w Polsce to nie kwestia widzimisię, tylko obowiązek polityków. Jesteśmy gotowi i gotowe do pracy, czekamy jedynie na sygnał od nowego rządu

Hubert Sobecki ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza

Po 8 latach upokorzeń, kampanii nienawiści wobec osób LGBT+ ze strony rządu i aparatu państwowego, spotkanie i rozmowa twarzą w twarz z Premierem jest bardzo potrzebna, m.in. po to, aby Polki i Polacy zobaczyli, że nie ma już lepszego i gorszego sortu, tylko jeden naród, którego my, osoby LGBT+, jesteśmy częścią.

Mirka Makuchowska z Kampanii Przeciw Homofobii

Dlatego wspólnie wzywamy dziś Premiera Tuska do spotkania z organizacjami LGBT+, żeby porozmawiać o kolejnych krokach – zmianie prawa na takie, które zadba o wszystkich i wszystkie z nas

— dodają Makuchowska i Sobecki

Wykonanie wyroku poprzez wprowadzenie związków partnerskich jest od dziś niewątpliwie obowiązkiem Polski. Nie mam wątpliwości, że nowemu rządowi zależy wreszcie na wypełnianiu obowiązków wynikających z członkostwa w Radzie Europy.

adw. Anna Mazurczak z Polskiego Towarzystwa Prawa Antydyskryminacyjnego

Cieszy nas to, że Trybunał w końcu, po ponad 10 latach od złożenia ze wsparciem Fundacji Helsińskiej pierwszej skargi na brak ochrony prawnej dla związków osób tej samej płci w Polsce, wydał wyrok dotyczący tęczowych rodzin. Teraz rolą rządzących będzie wykonanie tego wyroku, zmiana prawa i umożliwienie parom jednopłciowym formalizacji związków.

Jarosław Jagura, adwokat współpracujący z Helsińską Fundacją Praw Człowieka

Polska w ogonie Europy

Europejski Trybunał Praw Człowieka orzeka w sprawach dotyczących 46 krajów członkowskich Rady Europy — od Islandii po Turcję. W kwestii praw par osób tej samej płci rysuje się wśród nich podział na oferujące większą ochronę prawną kraje Europy Zachodniej i ignorujące lub naruszające prawa osób LGBT+ kraje na wschód od dawnej żelaznej kurtyny.

Podział jest jeszcze bardziej wyraźny, gdy spojrzymy tylko na Unię Europejską, w której jedynie pięć krajów nie daje parom tej samej płci możliwości formalizacji związków. Poza Polską są to Bułgaria, Litwa, Rumunia i Słowacja.

Wśród krajów UE równość małżeńską wprowadziły Austria, Belgia, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Malta, Niemcy, Portugalia, Słowenia i Szwecja. Małżeństwa par osób tej samej i różnej płci mają tam takie same prawa i obowiązki.
Z kolei Czechy, Chorwacja, Cypr, Grecja, Łotwa, Węgry i Włochy wprowadziły związki partnerskie. Każdy z tych krajów oferuje inny, ale zawsze zawężony względem małżeństwa katalog praw.

Próby przyznania praw parom osób tej samej płci trwają w Polsce od ponad 20 lat. W Sejmie składano kilka mocno różniących się od siebie projektów ustaw o związkach partnerskich oraz jeden projekt ustawy o równości małżeńskiej, które polski parlament albo odrzucał, albo w ogóle ich nie procedował. W 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że wprowadzenia związków partnerskich lub równości małżeńskiej nie zabrania Konstytucja.

Więcej informacji na stronie www.dostrasburga.pl

Koalicja na Rzecz Związków Partnerskich i Równości Małżeńskiej powstała w listopadzie 2015 roku. Tworzy ją pięć par gejów i lesbijek oraz wspomagające je organizacje pozarządowe – Miłość Nie Wyklucza, Kampania Przeciw Homofobii, Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego i Helsińska Fundacja Praw Człowieka, oraz wspomagający pełnomocnicy – r.pr. Marcin Górski, adw. Paweł Knut, adw. Krystian Legierski, a także adw. Małgorzata Mączka-Pacholak, adw. Paweł Osik oraz adw. Mikołaj Pietrzak z kancelarii Pietrzak, Sidor i Wspólnicy w ramach programu „Pro bono dla równości” Polskiego Towarzystwa Prawa Antydyskryminacyjnego. Celem Koalicji jest doprowadzenie do wydania przez Europejski Trybunał Praw Człowieka historycznego wyroku, który zobowiąże Polskę do przyjęcia przepisów umożliwiających parom osób tej samej płci zawieranie związków partnerskich lub małżeństw.