Mąż pana Rafała zmarł nagle w grudniu 2025 roku – po 27 latach wspólnego życia. Zgodnie z dotychczasowymi zasadami, które nie uwzględniają istnienia par osób tej samej płci i ich małżeństw, pan Rafał musiałby zapłacić podatek od spadku i darowizny w ramach trzeciej grupy podatkowej. To oznacza podatek w wysokości około 20 procent wartości spadku – w tym wspólnego mieszkania, w którym mieszkał z mężem.

Pan Rafał zwrócił się więc do Krajowej Informacji Skarbowej (KIS) z wnioskiem o interpretację indywidualną przepisów prawa podatkowego. Argumentował w nim, że jako małżonek zmarłego powinien być zwolniony z podatku, a zagraniczne akty stanu cywilnego mają taką samą moc dowodową jak polskie dokumenty – co potwierdził Sąd Najwyższy 20 listopada 2012 roku (sygnatura III CZP 58/12). Wniosek o interpretację pan Rafał złożył w kwietniu, jeszcze zanim rząd umożliwił transkrypcję aktów małżeństwa par osób tej samej płci.

Mimo to KIS odpowiedziała, że bez transkrypcji aktu małżeństwa jego sprawy nie można rozpatrywać w kontekście ustawy o podatku od spadku i darowizny.

W uzasadnieniu interpretacji czytamy też, że „transkrypcja zagranicznego aktu małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego nie daje automatycznie praw do ulg i zwolnień”. Można to jednak rozumieć jako przypomnienie o dodatkowych wymogach, które trzeba spełnić. Przykładowo, najbliższa rodzina – w tym mąż – może zostać zwolniona z podatku od spadku, tylko jeśli w ciągu sześciu miesięcy od stwierdzenia jego nabycia złoży odpowiedni formularz w urzędzie skarbowym. W przeciwnym wypadku musi zapłacić podatek, ale wciąż będzie on mniejszy niż dla osób niespokrewnionych.

Po równo trzech miesiącach oczekiwania pan Rafał otrzymał więc odpowiedź, która sugeruje, że może zadeklarować spadek wolny od podatku. W kolejce KIS czekają już kolejne wnioski dotyczące małżeństw par osób tej samej płci. Każda para musi działać we własnej sprawie, bo ministerstwo finansów milczy.

KIS działa pod nadzorem ministerstwa finansów i gospodarki, a trudniejsze przypadki interpretacji indywidualnych może konsultować z ministrem. To raczej mało prawdopodobne, że w tej sprawie taka konsultacja nie miała miejsca.

Ministerstwo udaje, że tematu nie ma

Ministerstwo finansów i gospodarki ma więc narzędzia, by uporządkować dużą część najbardziej życiowych spraw polskich małżeństw osób tej samej płci.

Niestety minister Domański odmawia rozmowy stronie społecznej, mediom, a nawet własnemu rządowi. Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza od ponad dwóch miesięcy prosi ministerstwo o kontakt. Od 16 czerwca prośbę Stowarzyszenia ponowiło ponad 1100 osób, korzystając z formularza i gotowej treści maila. W wywiadzie dla Oko.press pełnomocniczka rządu do spraw równości Katarzyna Kotula otwarcie przyznała, że nie jest w stanie doprosić się o rozmowę z ministrem. Ministerstwo nie odpowiedziało też na pytania dziennikarzy.

Sprawa pana Rafała dobitnie pokazuje, że ministerstwo finansów nie może umywać rąk w temacie praw człowieka i dyskryminacji. Współodpowiada za godność, bezpieczeństwo i równe traktowanie ludzi, którzy płacą podatki jak wszyscy inni obywatele, ale w najtrudniejszych momentach życia są zdani na siebie. Ze względu na podatek od spadku pary osób tej samej płci muszą przygotowywać się finansowo na własną śmierć, a ministerstwo nie widzi potrzeby o tym rozmawiać – mówi Maja Heban ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza.

Obywatele wyręczają państwo

Odkąd rząd – zmuszony do tego wyrokami TSUE i NSA – umożliwił transkrypcję zagranicznych aktów małżeństwa par osób tej samej płci, po raz pierwszy polskie instytucje administracji publicznej zaczęły uznawać prawo takich par do świadczeń i uprawnień przysługujących małżeństwom. Pierwsze pary potwierdziły, że udało im się objąć swoim ubezpieczeniem zdrowotnym, a urzędnicy ZUS otrzymali wytyczne, że muszą uznawać małżeństwa osób tej samej płci i realizować ich wnioski.

Oznacza to więc, że wdowa może dziś dostać rentę rodzinną po zmarłej żonie, ale brakuje jednoznacznego potwierdzenia, że może po niej dziedziczyć jak małżonka, a nie obcy człowiek. Wola polityczna ze strony lewicowych ministrów wystarczyła, by kwestię świadczeń uznać za załatwioną bez zasłaniania się kosztami czy komplikacjami dla urzędników. Trudno więc postrzegać postawę ministra Domańskiego inaczej niż jako zupełny brak takiej woli.

Nawet jeśli przyszłe interpretacje KIS w sprawach małżeństw osób tej samej płci będą korzystne, te małe i zarazem wielkie zwycięstwa będą przypomnieniem o rezygnacji państwa polskiego z pełnienia swojej podstawowej funkcji, jaką jest zapewnienie obywatelom bezpiecznego, godnego, wolnego życia i równości wszystkich ludzi wobec prawa.

Polska zrzuca odpowiedzialność na osoby LGBT+ i każe nam indywidualnie, przypadek po przypadku naprawiać zaniedbania polityków. Nawet w najtrudniejszych momentach życia jesteśmy petentami o podstawowe prawa, które naszym sąsiadom, rodzeństwu i współpracownikom przysługują z automatu, wyłącznie ze względu na orientację seksualną. Dla około dwóch milionów osób LGBT+ Polska jako państwo po prostu nie działa – mówi Hubert Sobecki ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza.

Gdy zawodzi państwo, pozostają sądy

Jeśli skarbówka odmówi panu Rafałowi zwolnienia z podatku od spadku nawet po dokonaniu transkrypcji, decyzję urzędu będzie można skarżyć i walczyć o sprawiedliwość w sądzie. Pan Rafał wygrał już jedną sprawę przeciwko Polsce w Europejskim Trybunale Praw Człowieka, gdy chodziło o podatek od pożyczki udzielonej przez męża. Obecny rząd przyznał mu rację i zapowiedział, że sytuację naprawi wprowadzenie procedowanej wtedy jeszcze ustawy o związkach partnerskich.

Sprawa pana Rafała jest klasycznym przykładem nierównego traktowania. Jeśli trafi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, zakończy się wyrokiem na jego korzyść. Trybunał już kilkakrotnie stwierdzał łamanie przez Polskę artykułu 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, czyli prawa do poszanowania życia rodzinnego i prywatnego. Polska konsekwentnie łamie ten artykuł, nie zezwalając parom osób tej samej płci na żaden rodzaj formalizacji związku.

Kolejne pary, z którymi Miłość Nie Wyklucza pozostaje w kontakcie, walczą o inne uprawnienia przysługujące małżeństwom, w tym także w innych aspektach prawa podatkowego. Jeśli spotkają się z odmowami ze strony instytucji, tak jak pan Rafał są gotowe na potencjalnie wieloletnie batalie w sądach.

Nawet jeśli po zmianie władzy nowy rząd zablokuje możliwość transkrypcji, polityczne trendy w końcu się odwrócą i temat sytuacji par osób tej samej płci wróci na tapet. Trudno będzie wtedy politykom ignorować istnienie uznanych niegdyś przez Polskę małżeństw, którym udało się wywalczyć nawet częściową ochronę prawną. W tym sensie robimy realne kroki w stronę równości małżeńskiej – jej wprowadzenie stanie się z czasem jedynym realistycznym scenariuszem.

Fiasko rządowej ustawy powinno być dla wszystkich ostatnim przypomnieniem, że nie ma sensu podejmowanie się negocjacji z osobami, które ich nie chcą i nie widzą w nich wartości. Rozpoczynanie tych negocjacji od wstępnych ustępstw, jak to miało miejsce w przypadku okrojenia projektu ustawy, tym bardziej zdumiewa swoją krótkowzrocznością. W ten sposób można wyłącznie przegrywać.

Po dwóch dekadach, kilku parlamentarnych podejściach do ustaw o związkach partnerskich i kolejnych dwóch próbach wprowadzenia ustawy o jakiejś formie umów cywilno-prawnych politycy muszą spojrzeć prawdzie w oczy: tchórzostwo i konserwatyzm kolejnych rządów zatrzymały prawny progres osób LGBT+ w miejscu. Najbardziej prawicowi politycy ponoszą odpowiedzialność za głosowania przeciw ustawie i prezydenckie weto, ale to centryści sprawili, że mimo ogromnych zmian opinii społecznej okno debaty politycznej nie przesuwa się w stronę normalności: małżeństw, rodzin, godności i bezpieczeństwa. Polska klasa polityczna tkwi w mentalnym skansenie.

Podczas gdy polskie społeczeństwo rozmawia o ślubach osób tej samej płci, a w urzędach wydawane są takim parom polskie akty małżeństwa, czołowi proeuropejscy, prodemokratyczni politycy nie czują wstydu, kolejny raz w ciągu swojej kariery obiecując związki partnerskie, by finalnie obniżyć poprzeczkę jeszcze bardziej. To musi się zmienić.

Negocjowanie z konserwatystami i desperacka obrona status quo po prostu nie działają, co po raz kolejny widzimy na własne oczy. Społeczność osób LGBT+ od lat otwarcie żąda równości małżeńskiej, czyli prawa do małżeństwa i założenia rodziny bez względu na płeć osoby, którą się kocha. Kiedy po 2030 roku otworzy się następne okienko zmiany prawnej, a prezydent nie będzie bił rekordów weta, stawianie na stole czegokolwiek innego niż równość małżeńska będzie oznaczało natychmiastową czerwoną kartkę dla rządu.

To tym bardziej istotne ze względu na zaistnienie w polskiej rzeczywistości małżeństw osób tej samej płci uznanych drogą transkrypcji. Niektóre pary już rozpoczęły walkę o wyegzekwowanie konkretnych skutków prawnych i uzyskanie ochrony prawnej przysługującej małżeństwom. Miłość Nie Wyklucza wspiera te pary prawnie, monitoruje postępy i zadba o to, by istniały także w świadomości społecznej. Nawet jeśli kolejny rząd wycofa możliwość transkrypcji, nie wymaże wspomnień ludzi, którzy czytali o nich w prasie, słuchali w radiu i oglądali w telewizji. W tym sensie transkrypcja jest krokiem naprzód, którego nie da się odwrócić.

Co o „Współlokatorze+” sądzi społeczność LGBT+

Kiedy w czerwcu 2025 roku Karol Nawrocki wygrał wybory prezydenckie, prysły i tak ostrożne nadzieje społeczności LGBT+ na jakąkolwiek przychylną jej zmianę ustawową. To jedno wydarzenie zupełnie zmieniło znaczenie projektu ustawy, który rząd opracowywał od końca 2023 roku, początkowo w obrębie instytucji związków partnerskich. 

Z ustawy praktycznej, mogącej rzeczywiście poprawić coś w sytuacji osób LGBT+ w Polsce, zmieniła się ona w ustawę symboliczną. Decydując się więc na dalszą degradację ustawy, by zyskała aprobatę najbardziej konserwatywnego skrzydła koalicji, rząd pokazał osobom LGBT+, że nawet kiedy nie ma nic do stracenia, oferuje im mniej niż i tak przestarzałe związki partnerskie.

Okrojenie tej ustawy i przedstawienie jej na konferencji prasowej jako rozwiązania dotyczącego „osób w związkach nieformalnych”, a nie społeczności LGBT+, było finalnym upokorzeniem. Było to jednocześnie upokorzenie bezinteresowne, poczynione w imię zerowego zysku, bo prezydent nigdy nie miał zamiaru podpisać tej ustawy – mówi Maja Heban ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza.

Przypominamy tę ocenę ustawy, ponieważ widzimy, że w swojej oficjalnej komunikacji Lewica – w dużej mierze odpowiedzialna za projekt – zamiennie stosuje określenia „ustawa o statusie osoby najbliższej” i „ustawa o związkach partnerskich”. Równość małżeńska to te same prawa i obowiązki dla par tej samej i różnej płci. Związki partnerskie to częściowa ochrona prawna przyznawana parom osób tej samej płci po to, by uniknąć przyznawania im prawa do małżeństw. Rządowa ustawa to jeszcze mniej, bo pakiet umów podpisywanych przez dwie osoby nie jest instytucją prawa rodzinnego. Gdy politycy mieszają te pojęcia, robią to albo z niewiedzy, albo dlatego, że mydlenie ludziom oczu jest im do czegoś potrzebne.

Odbieramy to jako swego rodzaju wstępne zarządzanie kryzysowe, którego celem jest przekonanie społeczności, że prezydent zawetował ustawę lepszą i bardziej kompletną, niż to miało miejsce naprawdę. Im więcej osób zapamięta weto pod „ustawą o związkach partnerskich”, a nie pod ustawą o umowie cywilno-prawnej zawieranej u notariusza – która nie zmienia stanu cywilnego i nie łączy się z ceremonią w urzędzie – tym długoterminowo lepiej dla reputacji Lewicy. Podobnego podejścia spodziewamy się ze strony całego rządu.

Jest więc tym bardziej ważne, by do klasy politycznej dotarło, jak uwłaczająca była dla społeczności LGBT+ rządowa propozycja i uprawiana na jej kanwie propaganda sukcesu. To lekcja, którą politycy muszą zapamiętać na przyszłość, aby nigdy więcej jej nie powtórzyć.

Chcesz zawalczyć o uznanie małżeństwa w Polsce? Dołącz do naszej grupy dla par!

Dołączam

Chcesz razem z nami zmieniać Polskę? Wspieraj Miłość Nie Wyklucza!

Przekazuję darowiznę

Jak uniknąć odmowy i nie zablokować sobie ścieżki uznania ślubu na kolejne lata?

Czytam

Co oznacza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie uznawania zagranicznych małżeństw?

Czytam

Uznawanie przez Polskę małżeństw par osób tej samej płci zawartych za granicą jest kamieniem milowym na drodze do wprowadzenia równości małżeńskiej w naszym kraju. Można byłoby mówić, że to ogromne zwycięstwo i zmiana w obrębie świadomości społecznej nawet wtedy, gdyby transkrypcja miała wyłącznie znaczenie symboliczne, a wydawane parom osób tej samej płci polskie akty małżeństwa nie wywoływały skutków prawnych. Wiemy już jednak, że tak nie jest.

Pierwsze pary skutecznie obejmują się swoim ubezpieczeniem zdrowotnym w NFZ, a pracownicy ZUS otrzymali wytyczne, zgodnie z którymi sprawy dotyczące małżeństw mają być traktowane tak samo bez względu na płeć małżonków. Dzięki inicjatywie Wiceministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Sebastiana Gajewskiego te dwie instytucje zapowiedziały uznawanie tęczowych małżeństw, jeszcze zanim rząd umożliwił transkrypcję. Z perspektywy bezpieczeństwa osób LGBT+ w Polsce to prawdziwy przełom.

W kwestii pozostałych uprawnień przysługujących małżeństwom ogromną zmianę mógłby wprowadzić Minister Finansów i Gospodarki Andrzej Domański, wydając interpretację ogólną prawa podatkowego, która uwzględniałaby pary osób tej samej płci. Ministerstwo nie odpowiada jednak na prośby o kontakt i spotkanie, a pytania reprezentujących pary prawniczek i aktywistek zadane w trakcie konferencji prasowej Miłość Nie Wyklucza pod siedzibą resortu pozostały bez odpowiedzi. 13 czerwca Pełnomocniczka Rządu do Spraw Równości Katarzyna Kotula ogłosiła na warszawskiej Paradzie Równości, że rozpoczęły się rozmowy z ministerstwem finansów, ale nic nie wiadomo o ich przebiegu.

Małżeństwa walczą o swoje prawa

Nie czekając na niepewne informacje z rządu, polskie pary wzięły sprawy w swoje ręce. Do Krajowej Informacji Skarbowej (KIS) wpływają już wnioski o interpretacje indywidualne, dzięki którym konkretne osoby mogłyby wspólnie rozliczyć PIT czy uzyskać zwolnienie z podatku od spadku i darowizny, który dziś muszą płacić w najwyższej przewidzianej stawce jak obcy sobie ludzie. Kilka takich par reprezentuje dr Mateusz Wąsik, adwokat i doradca podatkowy z Kancelarii KMA. Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza wspiera część z nich finansowo w ramach Funduszu Prawo Nie Wyklucza i pomaga nagłaśniać ich sprawy.

To początek nowej litygacji strategicznej, której celem jest równe traktowanie wszystkich małżeństw w sferze prawa podatkowego. Pary będą zaskarżać negatywne decyzje KIS, licząc na sprawiedliwy finał w sądzie.

Rząd umożliwił transkrypcję aktów małżeństwa par osób tej samej płci, gdy zmusiły go do tego wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) i polskiego Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA). Wierzymy, że droga do pełnego uregulowania skutków prawnych małżeństw osób tej samej płci w Polsce również prowadzi przez sądy. Postępowania będą się toczyć, a wyroki zapadać, bez względu na możliwą zmianę rządu po wyborach parlamentarnych w przyszłym roku.

Walcząc o własne prawa, pary będą jednocześnie pracować na istotną poprawę sytuacji osób LGBT+ w Polsce w perspektywie kolejnych lat. Ich zwycięstwa wzmocnią argument za wprowadzeniem w Polsce równości małżeńskiej, gdy w parlamencie i pałacu prezydenckim zasiądą osoby, które nie wyrzucą do kosza marzeń o bezpieczeństwie i godności dziesiątek tysięcy rodzin w Polsce.

Litygacja strategiczna pozwala uniezależnić kwestię równego traktowania wszystkich rodzin od woli obecnie rządzących. Polska społeczność LGBT+ zmiany prawnej potrzebuje na wczoraj, ale musi też mieć poczucie, że da się pracować na lepszą przyszłość nawet wtedy, gdy najbliższe perspektywy polityczne odbierają nadzieję. Jeśli klasa polityczna konsekwentnie zawodzi naszą społeczność i nie jest w stanie zakończyć systemowej dyskryminacji naszych rodzin, sprawiedliwości będziemy dochodzić w polskich i europejskich sądach. I będziemy w nich wygrywać, bo bezpieczeństwo i godność po prostu nam się należą – mówi Hubert Sobecki z Miłość Nie Wyklucza.

Indywidualne interpretacje podatkowe są jednym z najważniejszych narzędzi pozwalających obywatelowi sprawdzić, czy państwo rzeczywiście traktuje go zgodnie z obowiązującym prawem. W przypadku par jednopłciowych mówimy nie tylko o podatkach, lecz także o szerszym pytaniu o równość wobec prawa i ochronę życia rodzinnego. Naszym celem jest uzyskanie jasnej odpowiedzi, czy standardy wynikające z orzecznictwa europejskiego są realnie stosowane przez polskie organy podatkowe – mówi dr Mateusz Wąsik, adwokat, doradca podatkowy.

Czym są indywidualne interpretacje podatkowe?

Indywidualna interpretacja podatkowa to oficjalne stanowisko Dyrektora KIS dotyczące sposobu zastosowania przepisów podatkowych w konkretnej sytuacji opisanej przez podatnika. Instytucja jest uregulowana w przepisach ustawy Ordynacja podatkowa. W praktyce podatnik przedstawia swój stan faktyczny lub planowane działanie i zadaje pytanie, jak należy stosować przepisy prawa podatkowego. Organ odpowiada, czy przedstawione stanowisko jest prawidłowe.

Uzyskanie interpretacji nie tworzy nowego prawa ani nie zmienia przepisów. Pozwala natomiast sprawdzić, jak organy podatkowe rozumieją konkretne regulacje i czy zgadzają się z przedstawioną przez podatnika wykładnią.

Jaką ochronę daje interpretacja?

Najważniejszą funkcją interpretacji jest ochrona podatnika. Jeżeli podatnik zastosuje się do uzyskanej interpretacji, to nawet jeśli później okaże się ona błędna, nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji podatkowych w zakresie objętym jej treścią. Ochrona obejmuje w szczególności brak odsetek za zwłokę oraz brak sankcji podatkowych. Dzięki temu interpretacja pozwala podejmować decyzje życiowe i majątkowe przy większej pewności prawa.

Interpretacja nie jest jednak końcem drogi. Jeżeli Dyrektor KIS wyda interpretację niekorzystną, podatnik może ją zaskarżyć do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA), a następnie do NSA. W ten sposób interpretacja staje się także narzędziem służącym do sądowego badania zgodności praktyki organów podatkowych z konstytucją, prawem unijnym czy Europejską Konwencją Praw Człowieka.

Możliwe są co najmniej trzy scenariusze

Po pierwsze, Dyrektor KIS może uznać stanowisko podatnika za prawidłowe, co oznaczałoby zmianę praktyki administracyjnej bez konieczności prowadzenia dalszych sporów. To jest oczekiwany rezultat z uwagi na wiążące Polskę orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) oraz najnowszy wyrok TSUE i wydane po nim wyroki WSA i NSA w kontekście małżeństw jednopłciowych.

Po drugie, organ może odmówić racji podatnikowi. Wtedy sprawa może trafić do WSA i dalej do NSA. Sądy administracyjne mogłyby przesądzić, czy przepisy podatkowe należy interpretować w sposób uwzględniający standardy wynikające z prawa europejskiego. Po trzecie, jeśli krajowe środki ochrony okażą się niewystarczające, możliwe jest ponowne uruchomienie ścieżek międzynarodowych, w szczególności przed ETPC.

Chcesz zawalczyć o uznanie małżeństwa w Polsce? Dołącz do naszej grupy dla par!

Dołączam

Chcesz razem z nami zmieniać Polskę? Wspieraj Miłość Nie Wyklucza!

Przekazuję darowiznę

Jak uniknąć odmowy i nie zablokować sobie ścieżki uznania ślubu na kolejne lata?

Czytam

Co oznacza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie uznawania zagranicznych małżeństw?

Czytam

Agenda Kongresu obejmowała:

• Przypomnienie dotychczasowej historii działań na rzecz równości małżeńskiej od wyjścia z postulatem w 2013 roku oraz podsumowanie najważniejszych sukcesów i porażek w tym okresie. Sesję współprowadziły Maja Heban i Hubert Sobecki.
• Wyjaśnienie aktualnej sytuacji legislacyjnej (klęska rządowego projektu ustawy o związkach partnerskich i ogryzkowy projekt ustawy o osobie najbliższej) i litygacyjnej (wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i polskiego Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie transkrypcji zagranicznych małżeństw) wraz z omówieniem możliwych ścieżek działania. Sesję prowadziła Milena Adamczewska-Stachura.
• Przedstawienie możliwych ścieżek do wprowadzenia równości małżeńskiej oraz pomysłów na działania strategiczne w kolejnych latach. Sesję współprowadziły Justyna Jezierska i Hubert Sobecki.
• Prezentację najnowszych wynikow przekrojowych badań ilościowych i jakościowych na temat postaw Polek i Polaków wobec osób LGBT+ i ich praw. Sesję prowadził Bartosz Kostrzewski.
• Warsztat na temat prognoz oraz optymistycznych, neutralnych i pesymistycznych scenariuszy na przyszłość. Warsztat prowadziły Magdalena Tędziagolska i Anna Żelazowska-Kosiorek.

Organizacje podpisały również symboliczną deklarację współpracy na rzecz wprowadzenia równości małżeńskiej w Polsce.

Bezpośrednią inspiracją dla wydarzenia było zakończenie realizacji dziesięcioletniej Strategii na rzecz wprowadzenia równości małżeńskiej w Polsce na lata 2016-2025 opracowanej przez Miłość Nie Wyklucza. Był to już piąty ogólnopolski zjazd organizacji LGBT+ organizowanym przez MNW i odnosił się bezpośrednio do Kongresu LGBT+ z 2019 roku, na którym przyjęto wspólną Deklarację postulatów – pierwszy taki dokument w historii ruchu na rzecz równouprawnienia osób LGBT+ w Polsce – obejmującą równość małżeńską.

Wyniki prac warsztatowych z Kongresu zostaną uwzględnione w nowej Strategii wprowadzenia równości małżeńskiej Miłość Nie Wyklucza, która będzie dokumentem publicznym.

Wydarzenie było intensywne, ale twórcze. Jesteśmy bardzo wdzięczne i wdzięczni, że osoby poświęciły swój czas, żeby pracować nad wspólnym celem. Mamy nadzieję, że w przyszłości uda nam się pozyskać odpowiednie środki, aby Kongres był bardziej regularnym, cyklicznym wydarzeniem, na które będziemy mogli zaprosić jak najwięcej organizacji i grup z całego kraju.

W Kongresie Równości Małżeńskiej wzięły udział:

Kongres Równości Małżeńskiej został zorganizowany z dumą przez Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza. Było to możliwe dzięki wsparciu Fundacji im. Heinricha Bölla oraz Fundacji im. Róży Luksemburg.

Chcesz zawalczyć o uznanie małżeństwa w Polsce? Dołącz do naszej grupy dla par!

Dołączam

Chcesz razem z nami zmieniać Polskę? Wspieraj Miłość Nie Wyklucza!

Przekazuję darowiznę

Jak uniknąć odmowy i nie zablokować sobie ścieżki uznania ślubu na kolejne lata?

Czytam

Co oznacza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie uznawania zagranicznych małżeństw?

Czytam

Pracujemy dzięki wsparciu osób takich jak ty!

💙 Wspieraj Miłość! Ustaw darowiznę i przekaż 1,5% podatku 💙

Sady nakazują, a rząd zwleka. Podpisz apel do Premiera, aby szanował praworządność.

Podpisuję!

Jak uniknąć odmowy i nie zablokować sobie ścieżki uznania ślubu na kolejne lata?

Czytam

Co oznacza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie uznawania zagranicznych małżeństw?

Czytam

Chcesz zawalczyć o uznanie małżeństwa w Polsce? Dołącz do naszej grupy dla par!

Dołączam

Chcesz razem z nami zmieniać Polskę? Wspieraj Miłość Nie Wyklucza!

Przekazuję darowiznę

Po wyroku TSUE w listopadzie ubiegłego roku, Kuba Gawron, rzeszowski aktywista i członek kolektywu Atlas Nienawiści, wysłał do 160 gmin w województwie podkarpackim wniosek o dostęp do informacji publicznej z pytaniem, czy po wprowadzeniu przez władze niezbędnych technicznych zmian tamtejsze urzędy stanu cywilnego zastosują się do wyroku i będą wydawać transkrypcje.

W Miłość Nie Wyklucza zapytaliśmy o to 2108 urzędów w pozostałych województwach.

Otrzymaliśmy 1006 odpowiedzi. Niżej znajdziesz listę miejscowości, w których urzędy nie powiedziały „nie”.

Czytając listę pamiętaj, że:

• Odpowiedzi otrzymaliśmy przed wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, które nakazały wykonanie transkrypcji w sprawie dwóch konkretnych par, wzmacniając podstawę prawną dla obowiązku transkrypcji w całym kraju.
• Odpowiadając na nasze pytania, urzędy nie zobowiązały się do niczego. Ich deklaracje są raczej wskazówką, gdzie można spodziewać się życzliwego podejścia, a nie gwarancją, że wniosek zostanie rozpatrzony niezależnie od praktyki w innych urzędach.
• Jeśli masz taką możliwość, przed złożeniem wniosku o transkrypcję w konkretnej miejscowości, spytaj w urzędzie, czy Twój wniosek zostanie zawieszony do czasu zmiany przepisów, czy od razu odrzucony. W tym drugim przypadku lepiej iść do innego urzędu.
• Urzędy z pierwszej listy odpowiedziały wprost, że będą wykonywać transkrypcje, gdy rząd wprowadzi zmiany w systemie. Urzędy z drugiej listy wskazały na konieczność zmian prawnych i unikały składania deklaracji.

USC które argumentowały, że transkrypcja nie będzie możliwa nawet po wprowadzeniu zmian w systemie

Te urzędy powiedziały „nie”. Pamiętaj: odpowiedzi zostały nadesłane przed wyrokiem NSA, a z jego uzasadnienia jasno wynika, że odmawianie transkrypcji z powodu rzekomej niezgodności z polskim porządkiem prawnym jest niedopuszczalne oraz stanowi błędną interpretację prawa. Publikujemy poniższą listę jako informację, gdzie spotkaliśmy się z jednoznaczną deklaracją odrzucania wniosków, ale po wyroku NSA ich podejście może ulec zmianie.

• Baranowo, mazowieckie
• Biecz, małopolskie
• Borowa, podkarpackie
• Cisek, opolskie
• Dąbrowa Zielona, śląskie
• Gorzów Wielkopolski, lubuskie
• Gorzyce, śląskie
• Gościeradów Ukazowy, lubelskie
• Grabowiec, lubelskie
• Janowiec Wielkopolski, kujawsko-pomorskie
• Jeżowe, podkarpackie
• Konopnica, lubelskie
• Kruszyna, śląskie
• Krzczonów, lubelskie
• Lipinki, małopolskie
• Lubawka, dolnośląskie
• Łaszczów, lubelskie
• Mrągowo, warmińsko-mazurskie
• Ostrów Lubelski, lubelskie
• Serock, mazowieckie
• Sicienko, kujawsko-pomorskie
• Skołyszyn, podkarpackie
• Sokołów Małopolski, podkarpackie
• Stara Dąbrowa, zachodniopomorskie
• Sułów, lubelskie
• Świlcza, podkarpackie
• Tyrawa Wołoska, podkarpackie
• Ustroń, śląskie
• Uście Gorlickie, małopolskie
• Warnice, zachodniopomorskie
• Winnica, mazowieckie
• Wojaszówka, podkarpackie
• Wysokie Mazowieckie, podlaskie
• Zabór, lubuskie
• Żołynia, podkarpackie
• Żurawica, podkarpackie

Pracujemy dzięki wsparciu osób takich jak ty!

💙 Wspieraj Miłość! Ustaw darowiznę i przekaż 1,5% podatku 💙

Jak uniknąć odmowy i nie zablokować sobie ścieżki uznania ślubu na kolejne lata?

Czytam

Sady nakazują, a rząd zwleka. Podpisz apel do Premiera, aby szanował praworządność.

Podpisuję!

Zapytaliśmy ponad 2000 Urzędów Stanu Cywilnego czy wykonają transkrypcje. Oto odpowiedzi.

Sprawdzam listę!

Na liście nie ma Twojego pytania? Daj nam znać, dodamy je do listy.

Piszę do was!

Chcesz zawalczyć o uznanie małżeństwa w Polsce? Dołącz do naszej grupy dla par!

Dołączam

Chcesz razem z nami zmieniać Polskę? Wspieraj Miłość Nie Wyklucza!

Przekazuję darowiznę

O co chodzi w tym wyroku?

Jakub i Mateusz, którym odmówiono transkrypcji ich zagranicznego aktu małżeństwa, czyli przeniesienia go w przetłumaczonej wersji do dokumentu polskiego, mają dostać transkrypcję w urzędzie, który wcześniej im odmówił. Urząd ma to zrobić w ciągu 30 dni, odkąd otrzyma z sądu zwrot akt sprawy. NSA stwierdził również, że ani problemy techniczne związane z systemem, ani przepisy polskiego prawa, w tym konstytucji, nie stanowią przeszkody dla dokonania transkrypcji. Wyrok nie oznacza natomiast, że tak otrzymany polski akt małżeństwa ma nieść za sobą konkretne skutki prawne, czyli wszystkie prawa przysługujące małżeństwom w Polsce. O te rzeczy trzeba będzie walczyć w sądach.

Dlaczego ten wyrok jest przełomowy, skoro transkrypcja nie wywołuje skutków prawnych?

Wyrok NSA to ogromny krok w stronę scenariusza, w którym polskie pary osób tej samej płci dostają ważne akty małżeństwa. To ważny symbol, ale też przede wszystkim narzędzie do dalszej walki. ZUS już ogłosił, że pary osób tej samej płci z wydanym polskim aktem małżeństwa mają być traktowane tak samo jak małżeństwa kobiety i mężczyzny. Tam, gdzie pary osób tej samej płci nie będą uznawane za pełnoprawne małżeństwo, będzie można walczyć w sądzie. Nawet jeśli potrwa to lata, w przyszłości będzie to wzór postępowania dla kolejnych urzędów. W ten sposób stawiamy kolejne kroki w stronę równego traktowania.

Czy wyrok dotyczy tylko Jakuba i Mateusza czy wszystkich par wnioskujących o transkrypcję?

System prawny w Polsce nie działa na zasadzie precedensu, więc wyrok w sprawie Jakuba i Mateusza nie oznacza automatycznie, że każdy urząd i sąd będą musiały się do niego zastosować. W praktyce jednak jest bliżej takiego scenariusza, bo NSA jest najważniejszą wykładnią prawa dla systemu administracji państwowej.

Nie miałoby również sensu, by sąd niższej instancji wydawał wyrok niezgodny z tym, co już powiedział NSA – byłoby w takim wypadku oczywiste, że na wypadek odwołania to właśnie tam trafi sprawa i zostanie rozstrzygnięta w podobny sposób.

Różnice mogą się pojawić, gdy wnioski o transkrypcję będą składać pary o sytuacji wyraźnie innej niż ta, w której byli Jakub i Mateusz, na przykład pod kątem obywatelstwa.

Czy możemy wnioskować o transkrypcję, jeśli moja osoba partnerska nie ma obywatelstwa kraju członkowskiego UE? 

Wyrok NSA i wcześniej wyrok TSUE opierają się na konkretnej sprawie i argumentacji, której podstawą jest prawo unijne. Jakub i Mateusz obaj są obywatelami UE. Nie jest powiedziane, że w przypadku pary, w której jedna osoba nie ma obywatelstwa UE, wnioski będą odrzucane przez każdy urząd, ale jest takie ryzyko. Z drugiej strony dla wnioskodawców nie ma kary za odrzucony wniosek, więc można to sprawdzać.

Uwaga: jeśli jedno z Was ma obywatelstwo brytyjskie, a Wasz ślub miał miejsce przed wyjściem kraju z UE, w sprawie o transkrypcję urząd powinien Was traktować jak dwie osoby z obywatelstwem UE, czyli tak jak w przypadku Jakuba i Mateusza.

Pamiętaj, że wyroki NSA i TSUE mamy dzięki temu, że Jakub i Mateusz walczyli o swoje prawa w sądach. Jeśli potrzeba kolejnych walecznych par, żeby transkrypcja była dostępna także dla osób spoza UE, może to właśnie Wy zostaniecie częścią historii?

Czy wyrok wprowadził w Polsce równość małżeńską?

Nie. Równość małżeńską, czyli możliwość zawarcia w Polsce pełnoprawnego małżeństwa między osobami tej samej płci, można wprowadzić jedynie ustawowo, co wymaga zgody Sejmu, Senatu i Prezydenta. Miłość Nie Wyklucza przygotowało projekt ustawy już 10 lat temu – znajdziesz go na naszej stronie.

Co grozi polskim władzom i urzędom, jeśli nie zastosują się do wyroku?

Niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariusza publicznego podlega odpowiedzialności karnej. 

Wyrok NSA poprzedził podobny wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Jego ignorowanie przez polskie władze może narazić Polskę na sankcje finansowe ze strony Unii Europejskiej. 

Czy wykonanie tego wyroku wymaga zmiany polskiej konstytucji?

Nie. Wykonanie wyroku nie wymaga zmiany polskiej konstytucji ani zgody sejmu, senatu lub prezydenta. Potwierdził to NSA w uzasadnieniu wyroku. Konieczne jest natomiast umożliwienie rejestrowania aktu małżeństwa dla osób tej samej płci w systemie informatycznym oraz zaktualizowanie wzorów aktów małżeństwa, co może zrobić rząd, nowelizując obowiązujące w tym zakresie rozporządzenie.

Czy już teraz można składać wniosek o transkrypcję?

Wnioski o transkrypcję aktu małżeństwa można składać cały czas. Po wyroku NSA ryzyko, że zostanie wydana decyzja odmowna, jest znacznie mniejsze. Jest jednak bardzo możliwe, że urzędy będą zawieszać postępowania w oczekiwaniu na wprowadzenie przez rząd zmian w systemie teleinformatycznym, tak by można było zarejestrować akt małżeństwa niezależnie od płci.

Co mam zrobić, jeśli mimo wyroku NSA urząd odmówi mi transkrypcji?

Na zaskarżenie odmownej decyzji przysługuje 14 dni. Mamy na ten temat osoby poradnik na naszej stronie.

Co jeśli urząd ze sprawy Jakuba i Mateusza zawiesi ich sprawę ze względu na błąd w systemie mimo terminu 30 dni na dokonanie transkrypcji?

Urzędnicy czekają na działanie rządu, a rząd musi jak najszybciej przyjąć rozporządzenie ministerstwa cyfryzacji i wprowadzić zmiany w systemie teleinformatycznym. Potrzebna jest presja.

Na liście nie ma Twojego pytania? Napisz do nas na adres: prawo[at]mnw.org.pl.

💙Wspieraj Miłość! Ustaw darowiznę i przekaż 1,5% podatku 💙

Wyrok NSA dotyczy pary dwóch Polaków, Mateusza i Jakuba, którym odmówiono w Polsce transkrypcji aktu małżeństwa zawartego w Niemczech. To w ich sprawie NSA zwrócił się do TSUE z pytaniem prejudycjalnym o znaczenie prawa UE w tej materii. Dzisiaj, uwzględniając wyrok TSUE, NSA rozstrzygnął sprawę. Tym samym najwyższe krajowe i unijne organy władzy sądowniczej potwierdzają, że Polacy mają prawo do transkrypcji swojego aktu małżeństwa, a władze mają obowiązek jej dokonać.

Wyroki TSUE oraz NSA wysyłają jasny sygnał: przepisy prawa krajowego muszą być tak interpretowane, aby nie naruszać prawa unijnego, w tym zwłaszcza traktatowej swobody przemieszczania się i pobytu oraz praw chronionych na gruncie Karty Praw Podstawowych UE, a w szczególności prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego. Do takiego naruszenia dochodzi, gdy para osób tej samej płci traci możliwość uznania ich stanu małżeńskiego po przekroczeniu granicy z krajem, który nie zezwala osobom tej samej płci na zawarcie małżeństwa. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w przypadku pary Polaków, którzy wygrali w TSUE i NSA.

Wyrok NSA pozbawia znaczenia pojawiające się po orzeczeniu TSUE komentarze o rzekomym „narzucaniu” Polsce rozwiązań prawnych przez Unię Europejską – mówi Maja Heban ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza. Wypowiedzią w podobnym tonie pół roku temu zabłysnął premier Tusk, jeden z najważniejszych polityków Unii. Czy dziś będzie mówić, że najważniejszy sąd administracyjny w Polsce próbuje ingerować w polskie prawo, czy jednak dostrzeże, że wymogi praworządności obowiązują wszystkich? – dodaje.

NSA rozwiał mity o Konstytucji RP

W ustnym uzasadnieniu wyroku NSA dokonał jeszcze jednego historycznego przełomu: potwierdził, że artykuł 18 Konstytucji RP nie stanowi przeszkody dla uznania małżeństw par osób tej samej płci. Fragment tego przepisu, który mówi o pozostawaniu „małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny” pod specjalną ochroną państwa jest często wykorzystywany jako argument przeciwko uznawaniu małżeństw osób tej samej płci. NSA potwierdził jednak, że artykuł 18 należy odczytywać w związku z innymi zasadami konstytucyjnymi takimi jak zasada równości i zakaz dyskryminacji (artykuł 32), prawo do ochrony prawnej życia prywatnego i rodzinnego (artykuł 47), wolności (artykuł 31) i godności (artykuł 30). NSA uznał również, że taka wykładnia artykułu 18 pozwala na objęcie związków par osób tej samej płci ochroną, w tym na drodze transkrybowania ich zagranicznych aktów małżeństwa.

Choć od lat w środowisku prawniczym wyrażane jest stanowisko, że artykułu 18 Konstytucji RP nie można instrumentalnie i na niekorzyść osób LGBT+ interpretować w oderwaniu od pozostałych przepisów ustawy zasadniczej, to po raz pierwszy w sposób tak dobitny stanowisko to podzielił także jeden z kluczowych organów władzy sądowniczej w Polsce.

Dwa przełomowe wyroki w polskich sądach

Na dwa tygodnie przed orzeczeniem NSA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wydał podobny wyrok w analogicznej sprawie Daniela i Dawida, obywateli Polski, którzy wzięli ślub w Niemczech. Sąd uchylił decyzje Wojewody Warmińsko-Mazurskiego oraz Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Olsztynie odmawiające dokonania transkrypcji ich aktu małżeństwa. W ustnym uzasadnieniu wyroku sąd wskazał wyraźnie, że polskie władze mają obowiązek zachowania zgodności z prawem unijnym i dotychczasowa praktyka działania organów jest niedopuszczalna.

Jesteśmy małżeństwem i chcieliśmy, żeby polskie państwo wreszcie to uznało – mówią Daniel i Dawid, tłumacząc, dlaczego zdecydowali się walczyć o transkrypcję w sądzie. Za tym stały też bardzo konkretne sprawy: podatki, ubezpieczenie, kwestie medyczne, bank, poczta, urzędy. Nawet przy prostych sprawach zdarzało się, że nie mogliśmy działać za siebie nawzajem jak najbliższa rodzina. Jeden z nas jest osobą z niepełnosprawnością i przewlekłą chorobą, więc to nie były dla nas abstrakcyjne przepisy, tylko zwykłe bezpieczeństwo.

Daniel i Dawid mieszkają dziś za granicą i nie rozważają powrotu do kraju. Jak mówią: Lubiliśmy Polskę i naprawdę wyobrażaliśmy sobie tam wspólną przyszłość, ale w pewnym momencie mieliśmy po prostu dość życia w kraju, w którym najbliższa osoba na papierze jest obcą osobą. Gdybyśmy mogli w Polsce normalnie wziąć ślub i mieć pewność, że państwo ten ślub szanuje, wiele mogłoby potoczyć się inaczej.

Pełny komentarz pary, która wygrała sprawę w Olsztynie, znajduje się na końcu informacji prasowej.

Co o wyrokach mówią prawnicy?

Dzisiejszy wyrok jest prawomocny. Obowiązuje już teraz, tak samo jako wyrok TSUE – mówi Artur Kula z Kancelarii KMA, pełnomocnik skarżących, podkreślając: Co istotne, orzeczenia te nie skutkują wymogiem zmian ustawowych. Jak wskazał NSA, z aktualnych polskich przepisów wynika obowiązek dokonywania transkrypcji małżeństw par osób tej samej płci. Transkrypcje nie mogą być blokowane powoływaniem się na klauzulę porządku publicznego, ponieważ – jak wskazał NSA – nie ma ona zastosowania w tej sprawie. Obowiązkiem organów jest uznawanie zagranicznych aktów małżeństwa, niezależnie od tego czy dotyczą par różnopłciowych czy jednopłciowych.

Zgodnie z uzasadnieniem wyroku NSA urzędy stanu cywilnego muszą dokonywać transkrypcji niezależnie od przeszkód technicznych – jak to, że aktu małżeństwa dwóch osób, których numery PESEL wskazują na tę samą płeć, nie da się dziś zarejestrować w systemie teleinformatycznym administracji państwowej.

W podobnym położeniu znajdą się niedługo kolejne polskie urzędy stanu cywilnego, gdy w świetle wyroku NSA kolejne pary zaczną składać wnioski o transkrypcję. Tymczasem urząd, który odmówił transkrypcji Mateuszowi i Jakubowi, na jej realizację otrzymał od NSA termin 30 dni. Potrzebne jest pilne działanie rządu.

Odmawianie transkrypcji aktów małżeństwa par tej samej płci to już historia. Dzisiejszy wyrok to jasny komunikat dla urzędów, że muszą od tej pory dokonywać transkrypcji i na jej podstawie wydawać polskie akty małżeństwa, takie same jakie otrzymują małżonkowie różnej płci – komentuje adw. Paweł Knut, pełnomocnik skarżących. Wyrok NSA to też sygnał dla właściwych ministrów, że powinni niezwłocznie wprowadzić zmiany w systemie teleinformatycznym, który urzędy wykorzystują do dokonywania transkrypcji. Jest niedopuszczalne, aby – tak jak ma to wciąż miejsce – rozwiązania informatyczne, a nie przepisy prawa, blokowały możliwość egzekwowania praw przysługujących obywatelom. Dobrze aby przy okazji tych zmian odpowiedni ministrowie zaktualizowali również wzory aktów małżeństwa, tak aby miały one takie samo zastosowanie dla małżonków tej samej jak i różnej płci – dodaje.

Co dalej z transkrypcją

16 stycznia na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano przygotowany przez ministerstwo cyfryzacji projekt rozporządzenia zmieniającego wzory aktów małżeństwa. Od tamtej pory strona nie została jednak zaktualizowana, mimo że na uwagi wyznaczono termin zaledwie 10 dni. Można przypuszczać, że bardziej konserwatywna część koalicji rządowej nie zgadza się, by urzędy wydawały parom osób tej samej płci akty małżeństwa, nawet gdyby ich znaczenie miało być symboliczne.

Cały rząd musi jednak zaakceptować, że traktowanie osób LGBT+ jako pełnoprawnych obywateli nie jest kwestią poglądów i sympatii, tylko obowiązku wynikającego między innymi z prawa. Prawo nie przestaje obowiązywać tych, którzy je tworzą. To ogromnie ważne zwłaszcza w kraju, który od lat ponosi konsekwencje kryzysu praworządności. Polityczne skrzydło mianujące się obrońcami tej praworządności nie może wybierać, które wyroki międzynarodowych i krajowych sądów szanować, a które ignorować – w przeciwnym wypadku ośmieszy i pozbawi znaczenia ideę, której ma bronić.Ponad dwadzieścia lat indolencji kolejnych rządów w kwestii zabezpieczenia prawnego sytuacji par osób tej samej płci i zakładanych przez nie rodzin pogłębiło przepaść cywilizacyjną między krajami UE, w których obowiązuje równość małżeńska, oraz Polską, która udaje, że osoby LGBT+ nie istnieją. Politycy oferują nam jedynie emigrację – mówi Hubert Sobecki ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza. Polska klasa polityczna od zawsze traktowała nas jak obywateli i obywatelki drugiej kategorii. Nie powinna zatem być zaskoczona, że o podstawowe prawa walczymy w sądach. Od kilku lat wygrywamy i nadal będziemy wygrywać. Nie przestaniemy, bo politycy walczą o słupki, a my o godność i bezpieczeństwo nas i naszych najbliższych.

Pełny komentarz Daniela i Dawida o ich wygranej w olsztyńskim WSA

Zdecydowaliśmy się na walkę w sądzie, bo nie chcieliśmy dłużej słyszeć, że jesteśmy dla siebie „kolegami”, „znajomymi” albo po prostu obcymi ludźmi. Jesteśmy małżeństwem i chcieliśmy, żeby polskie państwo wreszcie to uznało. Za tym stały też bardzo konkretne sprawy: podatki, ubezpieczenie, kwestie medyczne, bank, poczta, urzędy. Nawet przy prostych sprawach zdarzało się, że nie mogliśmy działać za siebie nawzajem jak najbliższa rodzina. Jeden z nas jest osobą z niepełnosprawnością i przewlekłą chorobą, więc to nie były dla nas abstrakcyjne przepisy, tylko zwykłe bezpieczeństwo. Bywało, że słyszeliśmy pytania typu: „a pan to w jakiej sprawie?”, jakby najbliższa osoba była kimś z zewnątrz. Mieliśmy też poczucie, że to jest moment, w którym warto sprawdzić, czy Polska naprawdę zaczyna się zmieniać – nie tylko w deklaracjach, ale w realnym życiu takich par jak my.

Czy było warto? Tak. Bez wahania. To kosztowało nas stres i dużo emocji, ale moment ogłoszenia wyroku był mieszanką szoku, niedowierzania, a potem ogromnej ulgi i radości. Przez lata mieliśmy poczucie, że nasze małżeństwo istnieje tylko za granicą, a po przekroczeniu polskiej granicy jakby znikało. Ten wyrok po raz pierwszy dał nam poczucie, że także we własnym kraju jesteśmy traktowani poważnie. I chyba właśnie dlatego było warto – bo to pokazuje nie tylko nam, ale też innym, że w Polsce jednak da się coś zmieniać. Dla nas to nie była walka przeciwko komuś, tylko o zwykłą godność.

Zwycięstwo w WSA znaczy dla nas bardzo dużo, bo po raz pierwszy polski sąd powiedział wprost, że naszego małżeństwa nie da się po prostu wymazać. W praktyce ten wyrok otwiera drogę do tego, żebyśmy przy sprawach w Polsce – urzędowych, rodzinnych czy medycznych – nie byli traktowani jak obcy. Nawet jeśli dziś mieszkamy w Niemczech, Polska nadal jest częścią naszego życia: mamy tu bliskich, przyjeżdżamy, załatwiamy różne sprawy. To ma też znaczenie w relacjach z rodziną i otoczeniem, bo za nami stoi już nie tylko nasze słowo. I zmienia coś bardzo prostego, ale ważnego: w Polsce możemy powiedzieć „mój mąż” bez poczucia, że za chwilę ktoś to zakwestionuje. To nie jest tylko papier – to jest poczucie bezpieczeństwa i zwyczajnej normalności.

Brak uznania naszego związku był jednym z najważniejszych powodów wyjazdu. Lubiliśmy Polskę i naprawdę wyobrażaliśmy sobie tam wspólną przyszłość, ale w pewnym momencie mieliśmy po prostu dość życia w kraju, w którym najbliższa osoba na papierze jest obcą osobą. Gdybyśmy mogli w Polsce normalnie wziąć ślub i mieć pewność, że państwo ten ślub szanuje, wiele mogłoby potoczyć się inaczej. Czy dziś wrócilibyśmy? Tego jeszcze nie wiemy. Ale na pewno Polska nie byłaby dla nas tak łatwo skreślona, gdyby od początku dawała nam prawo do zwyczajnego życia razem jak każdej innej rodzinie.

💙Wspieraj Miłość! Ustaw darowiznę i przekaż 1,5% podatku 💙

1️. Bez pośpiechu

Wyrok TSUE jest prawomocny i wiążący dla Polski, zatem w teorii można już składać wnioski o transkrypcję. W praktyce może się jednak okazać, że urząd odmówi dokonania transkrypcji lub zawiesi postępowanie administracyjne do czasu: 

• usunięcia błędu w systemie informatycznym, który uniemożliwia obecnie wpisanie numeru PESEL osób tej samej płci,

• znowelizowania rozporządzenia Ministra Cyfryzacji określającego wzory odpisów aktów małżeństwa,

• wydania orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, w sprawie która zainicjowała wyrok TSUE.

2. Wniosek można wycofać

Pamiętajcie, że wniosek o transkrypcję można złożyć w dowolnym urzędzie stanu cywilnego, warto więc skierować go do USC, który deklaruje gotowość do dokonania transkrypcji. Przed złożeniem wniosku skontaktujcie się z urzędnikiem wybranego urzędu, żeby zorientować się jakie jest podejście danego USC.

Jeżeli uzyskacie informację, że urząd odmówi wam dokonania transkrypcji, a już formalinie złożyliście wniosek, macie możliwość go cofnąć. Pamiętacie, żeby zrobić to przed wydaniem decyzji przez Kierownika USC.

Jeżeli jednak USC odmówi dokonania transkrypcji, a wy nie cofnęliście przed tym swojego wniosku, macie 14 dni na złożenie odwołanie do wojewody.

Wniosek można cofnąć też na tym etapie postępowania (jeśli złożyliście odwołanie). Wojewoda powinien wtedy umorzyć postępowanie, a wy będziecie mogli i mogły wystąpić z wnioskiem o transkrypcję do innego urzędu.

3. Można się odwołać

Jeżeli nie cofnęliście wniosku, a wojewoda nie uwzględni waszego odwołania, to w terminie 30 dni będziecie mogli złożyć skargę na tę decyzję do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Od ewentualnego niekorzystnego orzeczenia WSA będzie wam przysługiwała skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

4️. Odmowa? Daj nam znać i złóż skargę do RPO

Jeżeli, na którymkolwiek etapie otrzymaliście odmowę transkrypcji waszego aktu małżeństwa skontaktujcie się z nami. Możecie też zgłosić swoją sprawę do Rzecznika Praw Obywatelskich.

💙Wspieraj Miłość! Ustaw darowiznę i przekaż 1,5% podatku 💙

Skąd ten wyrok?

25 listopada 2025 roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wydał wyrok w trybie prejudycjalnym w sprawie Jakub Cupriak-Trojan, Mateusz Trojan przeciwko Wojewodzie Mazowieckiemu dotyczącej transkrypcji zagranicznych aktów małżeństw par osób tej samej płci w Polsce. Trybunał orzekł, że Polska ma obowiązek dokonywać transkrypcji w odniesieniu do par, które skutecznie skorzystały z unijnej swobody przemieszczania się i umocniły swoje życie rodzinne w innym państwie członkowskim, a następnie chcą je dalej prowadzić w Polsce. Wyrok jest odpowiedzią na zapytanie wystosowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, który na jego podstawie wyda własne rozstrzygnięcie.

Jak go wdrożyć?

Transkrypcja zagranicznych dokumentów jest sprawą administracyjną i z perspektywy litery prawa Urzędy Stanu Cywilnego już dziś mogą jej dokonać, powołując się na wyrok TSUE. W praktyce konieczna jest jeszcze drobna zmiana w systemie informatycznym, który uniemożliwia wpisanie do rejestru i wygenerowanie aktu zawarcia małżeństwa na podstawie danych dwóch osób tej samej płci. Należy też zaktualizować wzór aktu małżeńskiego, aby uwzględnić parę małżonków tej samej płci. Zmiany te znajdują się w kompetencji ministrów cyfryzacji i administracji, czyli Krzysztofa Gawkowskiego i Marcina Kierwińskiego, i nie wymagają zgody Sejmu i Prezydenta.

Kilka godzin po publikacji wyroku TSUE Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza (MNW) zorganizowało specjalną konferencję prasową, w której udział wzięli Paweł Knut i Artur Kula z kancelarii KMA, czyli prawnicy reprezentujący Jakuba i Mateusza, Renata Lis i Elżbieta Czerwińska, które złożyły wniosek o transkrypcję swojego aktu małżeństwa zawartego w Kopenhadze, oraz Hubert Sobecki z MNW, który przedstawił gotowe aneksy do rozporządzenia i przekazał je do ministerstwa cyfryzacji.

Q&A

1. Jaka jest treść wyroku?

Pełna treść kluczowej części wyroku brzmi następująco:

Artykuł 20 i art. 21 ust. 1 TFUE, odczytywane w świetle art. 7 i art. 21 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, należy interpretować w ten sposób, że: 

stoją one na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, które ze względu na to, iż prawo tego państwa członkowskiego nie dopuszcza małżeństw osób tej samej płci, nie zezwalają na uznanie małżeństwa legalnie zawartego przez dwóch mających tę samą płeć obywateli wspomnianego państwa członkowskiego w trakcie korzystania z przysługującej im swobody przemieszczania się i pobytu w innym państwie członkowskim, w którym rozwinęli oni lub umocnili życie rodzinne, ani na transkrypcję w tym celu aktu małżeństwa do rejestru stanu cywilnego tego pierwszego państwa członkowskiego, w sytuacji, gdy transkrypcja ta jest jedynym przewidzianym przez to państwo środkiem umożliwiającym takie uznanie.  

Innymi słowy, Polska ma obowiązek uznania małżeństwa osób tej samej płci zawartego za granicą w odniesieniu do par, które skutecznie skorzystały z unijnej swobody przemieszczania się i umocniły swoje życie rodzinne w innym państwie członkowskim, a następnie chcą je dalej prowadzić w Polsce. Z uwagi na to, że w Polsce jedynym sposobem uznania jest transkrypcja (rejestracja) takiego aktu, Polska ma obowiązek jej dokonywania.

2. Czy wyrok wprowadził w Polsce równość małżeńską?

Nie. Równość małżeńską można wprowadzić jedynie ustawowo, co wymaga zgody Sejmu, Senatu i Prezydenta.

3. Czy taki wyrok jest wiążący dla Polski?

Wyrok jest wiążący dla Polski od momentu jego wydania i polskie władze mają obowiązek go wykonać. Od dziś kierownicy USC, jako podmioty właściwe do dokonywania transkrypcji, powinny zmienić swoją dotychczasową praktykę i mogą zacząć wydawać transkrybowane akty małżeństwa. 

4. Czy polskie władze mogą zignorować taki wyrok, co im za to grozi?

W przypadku ignorowania wyroku polskie władze narażą się m.in. na sankcje finansowe ze strony Unii Europejskiej.

7. Czy wykonanie tego wyroku wymaga zmiany polskiej Konstytucji?

Nie. Wykonanie wyroku nie wymaga zmiany polskiej Konstytucji ani zgody Sejmu, Senatu lub Prezydenta RP. Konieczne jest jedynie umożliwienie rejestrowania aktu małżeństwa dla osób tej samej płci w systemie informatycznym oraz zaktualizowanie wzorów aktów małżeństwa, co może zrobić rząd, nowelizując obowiązujące w tym zakresie rozporządzenie.

8. Co ten wyrok oznacza dla par osób tej samej płci, które wzięły ślub za granicą?

Pary osób tej samej płci, które wzięły ślub za granicą w innym państwie członkowskim UE – i które wykażą, że tym państwie rozwinęły lub umocniły swoje życie rodzinne – będą mogły dokonać transkrypcji swojego aktu małżeństwa w Polsce. Transkrypcja umożliwi dalszą litygację i domaganie się uznania poszczególnych praw małżeńskich na drodze sądowej w Polsce.

9. Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu już kilkukrotnie nakazał Polsce wprowadzenie ochrony prawnej par osób tej samej płci i ich dzieci. Czym te orzeczenia różnią się od wyroku TSUE?

Wyroki ETPC zobowiązują państwo członkowskie do wprowadzenia przepisów prawnych przewidujących konkretne prawa i obowiązki dla par tej samej płci, w tym zwłaszcza w zakresie spraw majątkowych (alimenty, podatki czy dziedziczenie). Dzisiejszy wyrok TSUE znacząco ułatwi wykazanie pozostawania przez parę tej samej płci w związku, a tym samym przybliży możliwość rzeczywistego korzystania z tych praw.

💙Wspieraj Miłość! Ustaw darowiznę i przekaż 1,5% podatku 💙

Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza zaprasza na konferencję prasową, która odbędzie się w dniu ogłoszenia wyroku. O szczegółach poinformujemy w późniejszym czasie.

Małżeństwa w 16 krajach Unii Europejskiej, obcy ludzie w Polsce

Spodziewamy się orzeczenia zgodnego z opublikowaną w kwietniu opinią Rzecznika Generalnego TSUE Richarda de la Tour — nałożenia na Polskę obowiązku wykonywania transkrypcji. Do tej pory urzędy stanu cywilnego odrzucały wnioski o transkrypcję polskich par, które wzięły ślub cywilny za granicą. Wyrok jest odpowiedzią na absurdalną sytuację, w której osoby uznawane za rodzinę w większości krajów UE stają się dla siebie osobami obcymi po przekroczeniu granicy państwowej.

Prezydentura Karola Nawrockiego blokuje możliwość zmiany ustawowej, której potrzebują osoby LGBT+, aby móc zapewnić bezpieczeństwo i godność swoim rodzinom. Inaczej jest z rozporządzeniami ministerialnymi, decyzjami urzędników i wyrokami sądów, które nie wymagają zgody prezydenta. Wdrożenie wyroku i umożliwienie transkrypcji jest więc odpowiedzialnością rządu.

Wykonanie wyroku Trybunału  przez Polskę jest kwestią administracyjną, ale w kontekście politycznym chodzi o praworządność i miejsce Polski w Unii Europejskiej, zwłaszcza w odniesieniu do wspólnych wartości takich jak poszanowanie podstawowych praw każdego człowieka i każdej rodziny — mówi Hubert Sobecki ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza. Rząd Donalda Tuska doszedł do władzy, stając w obronie praworządności, instytucji UE i prawa międzynarodowego.  Jeśli teraz nie wdroży wyroku TSUE, zachowa się jak rząd PiS, który uznawał sądy tylko wtedy, gdy były politycznie przydatne i orzekały zgodnie z linią partii.

Ważny krok naprzód niezależnie od skutków prawnych w Polsce

Nie wiadomo, czy TSUE postanowi, że transkrypcje aktów małżeństw zawartych za granicą muszą wywierać skutki prawne w Polsce. Zostanie jednak otwarta droga do ubiegania się na drodze sądowej o uznanie poszczególnych praw przysługujących małżeństwom.

Wyrok TSUE i jego następstwa pokażą, że wprowadzenie równości małżeńskiej to kwestia czasu. Im dłużej politycy będą to odwlekać, tym dłuższa będzie lista decyzji wskazujących na konieczność zmiany prawa, w tym także w polskich sądach wyższych instancji — mówi Maja Heban ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza. 

W Polsce nie brakuje par osób tej samej płci, które są gotowe walczyć o swoje prawa w sądach. Będziemy im w tym pomagać, a konkretne plany działań przedstawimy na konferencji prasowej w dniu wyroku.

Pomimo rosnącego poparcia społecznego dla przyznania parom osób tej samej płci prawa do zawierania małżeństw cywilnych (w 2024 r. 50% poparcia według sondażu United Surveys dla RMF FM i Dziennika Gazety Prawnej, 51% poparcia według sondażu IPSOS dla More In Common Polska) polskie władze projektują rozwiązania, które z założenia mają być jak najbardziej odległe od równości małżeńskiej. Chętnie powołują się na konstytucję jako rzekomą przeszkodę, lecz nie wyjaśniają w jaki sposób umożliwienie zawierania małżeństw parom osób tej samej płci zmniejszyłoby ochronę małżeństwa kobiety i mężczyzny, 

Tymczasem polskie pary osób tej samej płci, również te wychowujące wspólnie dzieci, od lat dopominają się o bezpieczeństwo i godność dla siebie i swoich rodzin w sądach międzynarodowych. Orzeczenie TSUE może przenieść te batalie na grunt polskiego wymiaru sprawiedliwości.

Równość małżeńska obowiązuje obecnie w 38 krajach świata, w tym 16 państwach Unii Europejskiej. Dla porównania, związki partnerskie, jako instytucja pośrednia, obowiązuje dziś jedynie w 6 państwach Unii.

💙Wspieraj Miłość! Ustaw darowiznę i przekaż 1,5% podatku 💙