Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza dostarczyło do biura podawczego ministerstwa finansów i gospodarki fizyczne kopie 1154 listów, które osoby ze społeczności LGBT+ i osoby sojusznicze wysłały do ministra Domańskiego. 

Wzywały w nich ministerstwo do otwartego dialogu z polską społecznością osób LGBT+ w obliczu historycznej zmiany, jaką jest umożliwienie transkrypcji zagranicznych aktów małżeństwa par osób tej samej płci. Podkreślały potrzebę równego traktowania wszystkich obywateli i wskazywały, że uznawanie zagranicznych małżeństw przez urzędy stanu cywilnego, ZUS i NFZ, ale nie przez urzędy skarbowe, byłoby przykładem jawnej dyskryminacji. Prosiły również o nawiązanie kontaktu z Miłość Nie Wyklucza, o co stowarzyszenie zabiegało wcześniej w piśmie z 20 maja.

Przez ponad trzy miesiące stowarzyszenie nie otrzymało żadnej odpowiedzi ani na własne wiadomości, ani w związku z 1154 mailami przesłanymi przez jego stronę do biura ministra Domańskiego.

Tym samym rząd utrzymuje osoby LGBT+ w niepewności i prawnym zawieszeniu. Pary osób tej samej płci mogą dziś uzyskać w Polsce akt małżeństwa, ich małżeństwo jest odnotowane w rejestrze stanu cywilnego, a ich stan cywilny ulega zmianie. Oznacza to, że państwo uznaje, że para jest małżeństwem, ale nie pociąga to za sobą takich samych skutków prawnych, które wywołuje ślub kobiety i mężczyzny. 

Parom osób tej samej płci z transkrybowanym aktem małżeństwa przysługują dziś świadczenia z ZUS takie jak zasiłek opiekuńczy czy renta rodzinna, ale już nie możliwość zwolnienia z podatku od spadku czy wspólne rozliczenie PIT. Małżeństwo kobiety i mężczyzny automatycznie zawiązuje wspólność majątkową, a o rozdzielność majątkową trzeba wnioskować. Nie ma jasnej odpowiedzi, jak to wygląda u małżeństw osób tej samej płci uznanych drogą transkrypcji.

O to, czy małżeństwom oficjalnie uznanym przez Polskę przysługują standardowe polskie uprawnienia małżeńskie, pary muszą więc każdorazowo pytać Krajową Informację Skarbową (KIS). Przygotowanie wniosku w skuteczny sposób wymaga pomocy specjalistów, a publikowane przez KIS interpretacje dotyczą wyłącznie jednostkowych przypadków osób, które złożyły wniosek. KIS potrzebuje kilku miesięcy na odpowiedź, która może być niejednoznaczna i podlegać dalszej interpretacji – jak w przypadku pana Rafała, który walczy o zwolnienie z podatku od spadku po zmarłym mężu. 

Rząd uznał podpisanie rozporządzenia zmieniającego wzory aktów małżeństwa za finał sprawy transkrypcji. To powtórka z rozrywki: rozporządzenie przygotowało kierowane przez Lewicę ministerstwo cyfryzacji, a minister Kierwiński z Koalicji Obywatelskiej podpisał je dopiero na polecenie premiera. Wiceminister z Lewicy wydał podległej mu instytucji wytyczne, więc ZUS uznaje małżeństwa, ale MSWiA i ministerstwo finansów mogą robić, co i kiedy uznają za stosowne. Bezpieczeństwo osób LGBT+ żyjących w Polsce i ich rodzin po raz kolejny zostało potraktowane jak hobby Lewicy, a nie palący problem, którego istnienie kompromituje Polskę i kolejne rządy – komentuje Maja Heban ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza.

Widoczna presja społeczna i regularne podejmowanie tematu przez media doprowadziły w maju do sytuacji, w której Donald Tusk musiał zabrać głos na temat transkrypcji i powiedzieć swoim ministrom, że oczekuje pilnego załatwienia sprawy. Podobna presja będzie potrzebna, by tego typu reakcję wywołać w kontekście przepisów podatkowych i małżeństw osób tej samej płci.

Rząd przesypia historyczną zmianę

Miłość Nie Wyklucza będzie przez najbliższy rok – do kolejnych wyborów – zabiegać o jak najszersze uznanie skutków prawnych małżeństw osób tej samej płci. Im więcej uda się teraz wywalczyć, tym trudniej będzie wrócić w przyszłości do poprzedniego stanu rzeczy.

Społeczność LGBT+ liczy się z cofnięciem osiągniętego progresu, jeśli kolejny rząd przesunie się na prawo w politycznym spektrum. W polskim kontekście „poglądy prawicowe” oznaczają celowe szkodzenie i utrudnianie życia osobom LGBT+. Odwrócenie zmian prawnych czy praktyk urzędniczych nie wymaże jednak faktu, że Polska zaczęła w 2026 roku uznawać małżeństwa osób tej samej płci i część ich małżeńskich uprawnień. Jeśli jakiś przyszły rząd będzie chciał w wrócić do tematu uregulowania sytuacji par osób tej samej płci i ich rodzin, proponując degradację małżeństw do związków partnerskich, będzie to pomysłem niepoważnym.

Nie istnieją żadne racjonalne przesłanki za odmawianiem parom osób tej samej płci bezpieczeństwa i godnego traktowania przez państwo, które zapewnia zawarcie małżeństwa. W żadnym z 38 państw, które wprowadziły równość małżeńską, nie doszło do katastrofy. Prowadzone od późnych lat 70. ubiegłego wieku badania potwierdzają, że pary dwóch ojców lub dwóch matek sprawdzają się jako rodzice równie dobrze jak pary różnej płci. Wprowadzenie małżeństw w Polsce popiera już ponad połowa Polek i Polaków, rozumiejąc, że nikomu niczego nic nie odbiorą i nie umniejszą w żaden sposób konstytucyjnej ochrony małżeństwa kobiety i mężczyzny. Polska klasa polityczna prędzej czy później musi dorosnąć i skonfrontować się z faktami, bo paliwo uprzedzeń już się wypala. Każdy rok politycznego tchórzostwa to kolejny rok naszego życia bez podstawowych zabezpieczeń dla naszych rodzin – komentuje Hubert Sobecki ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza.

Spodziewamy się, że przez najbliższy rok setki par osób tej samej płci uzyskają polskie akty małżeństwa. Wiele z nich już złożyło wnioski o indywidualne interpretacje przepisów podatkowych, nie czekając na ruch ministra Domańskiego.

Potrzebujecie porady prawnej? Napiszcie do naszej prawniczki

Piszemy

Chcecie walczyć o uznanie małżeństwa w Polsce? Dołączcie do naszej grupy par

Dołączamy

Chcecie pobrać się za granicą? Skorzystajcie z naszego poradnika ślubu na Malcie

Czytamy

28 kwietnia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wydał wyrok unieważniający odmowę dokonania transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa Joli i Alicji Sienkiewicz-Prochowicz. Lubelski urząd stanu cywilnego został zobowiązany do stworzenia dla nich polskiego aktu małżeństwa i wprowadzenia go do krajowego rejestru.

31 lipca Jola i Alicja otrzymały polski akt małżeństwa. Urzędnicy potwierdzili jednak, że nie wprowadzą zmian w ich rejestrach PESEL. Zgodnie z ustawą o ewidencji ludności musi zostać tam zawarta informacja o stanie cywilnym danej osoby, a jego zmianę rejestruje się razem z dokonaniem transkrypcji. W wypowiedzi dla mediów urząd stwierdził, że wyrok w sprawie Joli i Alicji nakazuje wyłącznie przeniesienie dokumentu. Z uzasadnienia wyroku wynika jednak jednoznacznie, że ich stan cywilny musi być zmieniony.

Małżeństwo Joli i Alicji miało zostać uznane przez Polskę, by naprawić prawną lukę sprawiającą, że w 16 krajach Unii Europejskiej są rodziną, a w Polsce obcymi osobami. Urząd stanu cywilnego w Lublinie świadomie powiększył tę lukę, wydając Joli i Alicji oficjalny polski akt małżeństwa, który mimo urzędowego stempla nie wywołuje nawet tego najbardziej podstawowego skutku zawarcia małżeństwa, jakim jest zmiana stanu cywilnego – mówi Maja Heban ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza.

Urzędy nie są apolityczne

Odmawiając Joli i Alicji zmiany stanu cywilnego, zastępczyni kierownika usc wspominała o wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 lipca, ale urząd już wcześniej sugerował, że zmiany nie będzie.

Jeszcze przed dokonaniem transkrypcji kierownik usc zapytał “czy chcą Panie kolejną decyzję odmowną”, gdy Jola i Alicja wnioskowały o zmianę nazwiska na podstawie zawarcia małżeństwa. Polecono im, by złożyły wniosek o zmianę ze względu na używanie innych nazwisk w codziennym życiu, mimo że w pozostałych urzędach pary osób tej samej płci wskazują na okoliczność zawarcia małżeństwa i zmieniają nazwisko bez takiego problemu.

Po interwencji u Sekretarza Miasta Lublina 27 lipca odbyło się drugie spotkanie. Wtedy urzędnicy starali się być uprzejmiejsi, informując Jolę i Alicję, że nie zmienią ich stanu cywilnego.

Zarówno kierownik lubelskiego urzędu stanu cywilnego, jak i jego zastępczyni są związani z czasopismem „Metryka”. Jego redaktor naczelny dr Piotr Kasprzyk od miesięcy szkoli urzędników z całej Polski, jak obchodzić wyroki sądów i rządowe rozporządzenie, odmawiając parom osób tej samej płci transkrypcji aktu małżeństwa. Nazywa to „najważniejszym szkoleniem w tym roku”.

W lipcu w Telewizji Trwam dr Kasprzyk powiedział wprost, że ocenia dokonywanie transkrypcji jako działanie bezprawne, a akty małżeństwa wydawane parom osób tej samej płci mają „wartość makulatury”. Wyrok TSUE z 25 listopada 2025 roku nazywa „błędnym”, a NSA z 20 marca 2026 „wewnętrznie niespójnym”. Pod koniec rozmowy mówi, że na podstawie istniejących przepisów akty małżeństwa osób tej samej płci „podlegają unieważnieniu” oraz że urzędnicy powinni wykorzystywać te przepisy i unieważniać już dokonane transkrypcje.

Ze szkolenia „Metryki” skorzystało już przynajmniej kilkadziesiąt urzędów. Tylko od 1 lipca, gdy uruchomiono Centralny Rejestr Umów, było ich 29 – listę umów z Fundacją Instytut Naukowy im. prof. Józefa Litwina, wydawcą „Metryki”, można znaleźć w rejestrze. Szkolenia organizowane są regularnie od lutego, a od maja ich opis zawiera punkt o uzasadnianiu decyzji odmownych. Kolejne szkolenie zaplanowano na 26 sierpnia. Koszt w wysokości 330 zł (lub 299 zł dla prenumerujących „Metrykę”) urzędy pokrywają ze swoich budżetów.

W rejestrze widać zarówno urzędy z mniejszych miejscowości, jak i na przykład z Poznania – miasta z opinią wspierającego lokalną społeczność osób LGBT+. Własny poradnik odmawiania stworzyło też Ordo Iuris. Zawiera odnośniki do artykułu autorstwa dr. Kasprzyka, który jednak nie jest już dostępny na stronie „Metryki”.

Urzędy mają niespójne podejście do transkrypcji, w środowisku urzędniczym oferowane są płatne szkolenia z odmawiania równego traktowania, a osoba je prowadząca publicznie wzywa do unieważniania już transkrybowanych aktów małżeństwa par osób tej samej płci. Dla ministra Kierwińskiego to powinien być sygnał alarmowy. Podpisane przez niego rozporządzenie wchodzi w życie za niecałe trzy tygodnie, a do wyborów i możliwej zmiany władzy został rok. Pary osób tej samej płci po prostu nie mają czasu brać na siebie odpowiedzialności za działanie urzędów. To odpowiedzialność rządu – mówi Maja Heban ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza.

Administracja bez nadzoru

20 lipca MSWiA odpowiedziało na pismo Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza w sprawie skutków prawnych transkrypcji i doniesień medialnych, że razem z Ministerstwem Sprawiedliwości miało pracować nad ustawą regulującą te kwestie. W odpowiedzi czytamy, że skutki prawne transkrypcji pozostają poza zakresem właściwości ministerstwa, którym jest nadzór merytoryczny nad rejestracją aktów stanu cywilnego.

W rozmowie z Jolą i Alicją zastępczyni kierownika usc w Lublinie tłumaczyła odmowę zmiany ich stanu cywilnego między innymi „brakiem instrukcji” dla urzędników ze strony rządu. Trudno uznać, że MSWiA skutecznie nadzoruje pracę urzędów w tej materii. Przeciwnie: obojętność resortu stworzyła lukę, którą szybko wykorzystały osoby zmotywowane, by jak najbardziej utrudnić walkę osób LGBT+ o równe prawa i zakomunikować potencjalnej przyszłej władzy, że stały na straży ich wspólnych wartości. Koszt tej politycznej demonstracji spada na rodziny zakładane przez osoby LGBT+, które nie mogą doprosić się równego traktowania od 20 lat.

Mąż pana Rafała zmarł nagle w grudniu 2025 roku – po 27 latach wspólnego życia. Zgodnie z dotychczasowymi zasadami, które nie uwzględniają istnienia par osób tej samej płci i ich małżeństw, pan Rafał musiałby zapłacić podatek od spadku i darowizny w ramach trzeciej grupy podatkowej. To oznacza podatek w wysokości około 20 procent wartości spadku – w tym wspólnego mieszkania, w którym mieszkał z mężem.

Pan Rafał zwrócił się więc do Krajowej Informacji Skarbowej (KIS) z wnioskiem o interpretację indywidualną przepisów prawa podatkowego. Argumentował w nim, że jako małżonek zmarłego powinien być zwolniony z podatku, a zagraniczne akty stanu cywilnego mają taką samą moc dowodową jak polskie dokumenty – co potwierdził Sąd Najwyższy 20 listopada 2012 roku (sygnatura III CZP 58/12). Wniosek o interpretację pan Rafał złożył w kwietniu, jeszcze zanim rząd umożliwił transkrypcję aktów małżeństwa par osób tej samej płci.

Mimo to KIS odpowiedziała, że bez transkrypcji aktu małżeństwa jego sprawy nie można rozpatrywać w kontekście ustawy o podatku od spadku i darowizny.

W uzasadnieniu interpretacji czytamy też, że „transkrypcja zagranicznego aktu małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego nie daje automatycznie praw do ulg i zwolnień”. Można to jednak rozumieć jako przypomnienie o dodatkowych wymogach, które trzeba spełnić. Przykładowo, najbliższa rodzina – w tym mąż – może zostać zwolniona z podatku od spadku, tylko jeśli w ciągu sześciu miesięcy od stwierdzenia jego nabycia złoży odpowiedni formularz w urzędzie skarbowym. W przeciwnym wypadku musi zapłacić podatek, ale wciąż będzie on mniejszy niż dla osób niespokrewnionych.

Po równo trzech miesiącach oczekiwania pan Rafał otrzymał więc odpowiedź, która sugeruje, że może zadeklarować spadek wolny od podatku. W kolejce KIS czekają już kolejne wnioski dotyczące małżeństw par osób tej samej płci. Każda para musi działać we własnej sprawie, bo ministerstwo finansów milczy.

KIS działa pod nadzorem ministerstwa finansów i gospodarki, a trudniejsze przypadki interpretacji indywidualnych może konsultować z ministrem. To raczej mało prawdopodobne, że w tej sprawie taka konsultacja nie miała miejsca.

Ministerstwo udaje, że tematu nie ma

Ministerstwo finansów i gospodarki ma więc narzędzia, by uporządkować dużą część najbardziej życiowych spraw polskich małżeństw osób tej samej płci.

Niestety minister Domański odmawia rozmowy stronie społecznej, mediom, a nawet własnemu rządowi. Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza od ponad dwóch miesięcy prosi ministerstwo o kontakt. Od 16 czerwca prośbę Stowarzyszenia ponowiło ponad 1100 osób, korzystając z formularza i gotowej treści maila. W wywiadzie dla Oko.press pełnomocniczka rządu do spraw równości Katarzyna Kotula otwarcie przyznała, że nie jest w stanie doprosić się o rozmowę z ministrem. Ministerstwo nie odpowiedziało też na pytania dziennikarzy.

Sprawa pana Rafała dobitnie pokazuje, że ministerstwo finansów nie może umywać rąk w temacie praw człowieka i dyskryminacji. Współodpowiada za godność, bezpieczeństwo i równe traktowanie ludzi, którzy płacą podatki jak wszyscy inni obywatele, ale w najtrudniejszych momentach życia są zdani na siebie. Ze względu na podatek od spadku pary osób tej samej płci muszą przygotowywać się finansowo na własną śmierć, a ministerstwo nie widzi potrzeby o tym rozmawiać – mówi Maja Heban ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza.

Obywatele wyręczają państwo

Odkąd rząd – zmuszony do tego wyrokami TSUE i NSA – umożliwił transkrypcję zagranicznych aktów małżeństwa par osób tej samej płci, po raz pierwszy polskie instytucje administracji publicznej zaczęły uznawać prawo takich par do świadczeń i uprawnień przysługujących małżeństwom. Pierwsze pary potwierdziły, że udało im się objąć swoim ubezpieczeniem zdrowotnym, a urzędnicy ZUS otrzymali wytyczne, że muszą uznawać małżeństwa osób tej samej płci i realizować ich wnioski.

Oznacza to więc, że wdowa może dziś dostać rentę rodzinną po zmarłej żonie, ale brakuje jednoznacznego potwierdzenia, że może po niej dziedziczyć jak małżonka, a nie obcy człowiek. Wola polityczna ze strony lewicowych ministrów wystarczyła, by kwestię świadczeń uznać za załatwioną bez zasłaniania się kosztami czy komplikacjami dla urzędników. Trudno więc postrzegać postawę ministra Domańskiego inaczej niż jako zupełny brak takiej woli.

Nawet jeśli przyszłe interpretacje KIS w sprawach małżeństw osób tej samej płci będą korzystne, te małe i zarazem wielkie zwycięstwa będą przypomnieniem o rezygnacji państwa polskiego z pełnienia swojej podstawowej funkcji, jaką jest zapewnienie obywatelom bezpiecznego, godnego, wolnego życia i równości wszystkich ludzi wobec prawa.

Polska zrzuca odpowiedzialność na osoby LGBT+ i każe nam indywidualnie, przypadek po przypadku naprawiać zaniedbania polityków. Nawet w najtrudniejszych momentach życia jesteśmy petentami o podstawowe prawa, które naszym sąsiadom, rodzeństwu i współpracownikom przysługują z automatu, wyłącznie ze względu na orientację seksualną. Dla około dwóch milionów osób LGBT+ Polska jako państwo po prostu nie działa – mówi Hubert Sobecki ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza.

Gdy zawodzi państwo, pozostają sądy

Jeśli skarbówka odmówi panu Rafałowi zwolnienia z podatku od spadku nawet po dokonaniu transkrypcji, decyzję urzędu będzie można skarżyć i walczyć o sprawiedliwość w sądzie. Pan Rafał wygrał już jedną sprawę przeciwko Polsce w Europejskim Trybunale Praw Człowieka, gdy chodziło o podatek od pożyczki udzielonej przez męża. Obecny rząd przyznał mu rację i zapowiedział, że sytuację naprawi wprowadzenie procedowanej wtedy jeszcze ustawy o związkach partnerskich.

Sprawa pana Rafała jest klasycznym przykładem nierównego traktowania. Jeśli trafi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, zakończy się wyrokiem na jego korzyść. Trybunał już kilkakrotnie stwierdzał łamanie przez Polskę artykułu 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, czyli prawa do poszanowania życia rodzinnego i prywatnego. Polska konsekwentnie łamie ten artykuł, nie zezwalając parom osób tej samej płci na żaden rodzaj formalizacji związku.

Kolejne pary, z którymi Miłość Nie Wyklucza pozostaje w kontakcie, walczą o inne uprawnienia przysługujące małżeństwom, w tym także w innych aspektach prawa podatkowego. Jeśli spotkają się z odmowami ze strony instytucji, tak jak pan Rafał są gotowe na potencjalnie wieloletnie batalie w sądach.

Nawet jeśli po zmianie władzy nowy rząd zablokuje możliwość transkrypcji, polityczne trendy w końcu się odwrócą i temat sytuacji par osób tej samej płci wróci na tapet. Trudno będzie wtedy politykom ignorować istnienie uznanych niegdyś przez Polskę małżeństw, którym udało się wywalczyć nawet częściową ochronę prawną. W tym sensie robimy realne kroki w stronę równości małżeńskiej – jej wprowadzenie stanie się z czasem jedynym realistycznym scenariuszem.

Fiasko rządowej ustawy powinno być dla wszystkich ostatnim przypomnieniem, że nie ma sensu podejmowanie się negocjacji z osobami, które ich nie chcą i nie widzą w nich wartości. Rozpoczynanie tych negocjacji od wstępnych ustępstw, jak to miało miejsce w przypadku okrojenia projektu ustawy, tym bardziej zdumiewa swoją krótkowzrocznością. W ten sposób można wyłącznie przegrywać.

Po dwóch dekadach, kilku parlamentarnych podejściach do ustaw o związkach partnerskich i kolejnych dwóch próbach wprowadzenia ustawy o jakiejś formie umów cywilno-prawnych politycy muszą spojrzeć prawdzie w oczy: tchórzostwo i konserwatyzm kolejnych rządów zatrzymały prawny progres osób LGBT+ w miejscu. Najbardziej prawicowi politycy ponoszą odpowiedzialność za głosowania przeciw ustawie i prezydenckie weto, ale to centryści sprawili, że mimo ogromnych zmian opinii społecznej okno debaty politycznej nie przesuwa się w stronę normalności: małżeństw, rodzin, godności i bezpieczeństwa. Polska klasa polityczna tkwi w mentalnym skansenie.

Podczas gdy polskie społeczeństwo rozmawia o ślubach osób tej samej płci, a w urzędach wydawane są takim parom polskie akty małżeństwa, czołowi proeuropejscy, prodemokratyczni politycy nie czują wstydu, kolejny raz w ciągu swojej kariery obiecując związki partnerskie, by finalnie obniżyć poprzeczkę jeszcze bardziej. To musi się zmienić.

Negocjowanie z konserwatystami i desperacka obrona status quo po prostu nie działają, co po raz kolejny widzimy na własne oczy. Społeczność osób LGBT+ od lat otwarcie żąda równości małżeńskiej, czyli prawa do małżeństwa i założenia rodziny bez względu na płeć osoby, którą się kocha. Kiedy po 2030 roku otworzy się następne okienko zmiany prawnej, a prezydent nie będzie bił rekordów weta, stawianie na stole czegokolwiek innego niż równość małżeńska będzie oznaczało natychmiastową czerwoną kartkę dla rządu.

To tym bardziej istotne ze względu na zaistnienie w polskiej rzeczywistości małżeństw osób tej samej płci uznanych drogą transkrypcji. Niektóre pary już rozpoczęły walkę o wyegzekwowanie konkretnych skutków prawnych i uzyskanie ochrony prawnej przysługującej małżeństwom. Miłość Nie Wyklucza wspiera te pary prawnie, monitoruje postępy i zadba o to, by istniały także w świadomości społecznej. Nawet jeśli kolejny rząd wycofa możliwość transkrypcji, nie wymaże wspomnień ludzi, którzy czytali o nich w prasie, słuchali w radiu i oglądali w telewizji. W tym sensie transkrypcja jest krokiem naprzód, którego nie da się odwrócić.

Co o „Współlokatorze+” sądzi społeczność LGBT+

Kiedy w czerwcu 2025 roku Karol Nawrocki wygrał wybory prezydenckie, prysły i tak ostrożne nadzieje społeczności LGBT+ na jakąkolwiek przychylną jej zmianę ustawową. To jedno wydarzenie zupełnie zmieniło znaczenie projektu ustawy, który rząd opracowywał od końca 2023 roku, początkowo w obrębie instytucji związków partnerskich. 

Z ustawy praktycznej, mogącej rzeczywiście poprawić coś w sytuacji osób LGBT+ w Polsce, zmieniła się ona w ustawę symboliczną. Decydując się więc na dalszą degradację ustawy, by zyskała aprobatę najbardziej konserwatywnego skrzydła koalicji, rząd pokazał osobom LGBT+, że nawet kiedy nie ma nic do stracenia, oferuje im mniej niż i tak przestarzałe związki partnerskie.

Okrojenie tej ustawy i przedstawienie jej na konferencji prasowej jako rozwiązania dotyczącego „osób w związkach nieformalnych”, a nie społeczności LGBT+, było finalnym upokorzeniem. Było to jednocześnie upokorzenie bezinteresowne, poczynione w imię zerowego zysku, bo prezydent nigdy nie miał zamiaru podpisać tej ustawy – mówi Maja Heban ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza.

Przypominamy tę ocenę ustawy, ponieważ widzimy, że w swojej oficjalnej komunikacji Lewica – w dużej mierze odpowiedzialna za projekt – zamiennie stosuje określenia „ustawa o statusie osoby najbliższej” i „ustawa o związkach partnerskich”. Równość małżeńska to te same prawa i obowiązki dla par tej samej i różnej płci. Związki partnerskie to częściowa ochrona prawna przyznawana parom osób tej samej płci po to, by uniknąć przyznawania im prawa do małżeństw. Rządowa ustawa to jeszcze mniej, bo pakiet umów podpisywanych przez dwie osoby nie jest instytucją prawa rodzinnego. Gdy politycy mieszają te pojęcia, robią to albo z niewiedzy, albo dlatego, że mydlenie ludziom oczu jest im do czegoś potrzebne.

Odbieramy to jako swego rodzaju wstępne zarządzanie kryzysowe, którego celem jest przekonanie społeczności, że prezydent zawetował ustawę lepszą i bardziej kompletną, niż to miało miejsce naprawdę. Im więcej osób zapamięta weto pod „ustawą o związkach partnerskich”, a nie pod ustawą o umowie cywilno-prawnej zawieranej u notariusza – która nie zmienia stanu cywilnego i nie łączy się z ceremonią w urzędzie – tym długoterminowo lepiej dla reputacji Lewicy. Podobnego podejścia spodziewamy się ze strony całego rządu.

Jest więc tym bardziej ważne, by do klasy politycznej dotarło, jak uwłaczająca była dla społeczności LGBT+ rządowa propozycja i uprawiana na jej kanwie propaganda sukcesu. To lekcja, którą politycy muszą zapamiętać na przyszłość, aby nigdy więcej jej nie powtórzyć.

Chcesz zawalczyć o uznanie małżeństwa w Polsce? Dołącz do naszej grupy dla par!

Dołączam

Chcesz razem z nami zmieniać Polskę? Wspieraj Miłość Nie Wyklucza!

Przekazuję darowiznę

Jak uniknąć odmowy i nie zablokować sobie ścieżki uznania ślubu na kolejne lata?

Czytam

Co oznacza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie uznawania zagranicznych małżeństw?

Czytam

Uznawanie przez Polskę małżeństw par osób tej samej płci zawartych za granicą jest kamieniem milowym na drodze do wprowadzenia równości małżeńskiej w naszym kraju. Można byłoby mówić, że to ogromne zwycięstwo i zmiana w obrębie świadomości społecznej nawet wtedy, gdyby transkrypcja miała wyłącznie znaczenie symboliczne, a wydawane parom osób tej samej płci polskie akty małżeństwa nie wywoływały skutków prawnych. Wiemy już jednak, że tak nie jest.

Pierwsze pary skutecznie obejmują się swoim ubezpieczeniem zdrowotnym w NFZ, a pracownicy ZUS otrzymali wytyczne, zgodnie z którymi sprawy dotyczące małżeństw mają być traktowane tak samo bez względu na płeć małżonków. Dzięki inicjatywie Wiceministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Sebastiana Gajewskiego te dwie instytucje zapowiedziały uznawanie tęczowych małżeństw, jeszcze zanim rząd umożliwił transkrypcję. Z perspektywy bezpieczeństwa osób LGBT+ w Polsce to prawdziwy przełom.

W kwestii pozostałych uprawnień przysługujących małżeństwom ogromną zmianę mógłby wprowadzić Minister Finansów i Gospodarki Andrzej Domański, wydając interpretację ogólną prawa podatkowego, która uwzględniałaby pary osób tej samej płci. Ministerstwo nie odpowiada jednak na prośby o kontakt i spotkanie, a pytania reprezentujących pary prawniczek i aktywistek zadane w trakcie konferencji prasowej Miłość Nie Wyklucza pod siedzibą resortu pozostały bez odpowiedzi. 13 czerwca Pełnomocniczka Rządu do Spraw Równości Katarzyna Kotula ogłosiła na warszawskiej Paradzie Równości, że rozpoczęły się rozmowy z ministerstwem finansów, ale nic nie wiadomo o ich przebiegu.

Małżeństwa walczą o swoje prawa

Nie czekając na niepewne informacje z rządu, polskie pary wzięły sprawy w swoje ręce. Do Krajowej Informacji Skarbowej (KIS) wpływają już wnioski o interpretacje indywidualne, dzięki którym konkretne osoby mogłyby wspólnie rozliczyć PIT czy uzyskać zwolnienie z podatku od spadku i darowizny, który dziś muszą płacić w najwyższej przewidzianej stawce jak obcy sobie ludzie. Kilka takich par reprezentuje dr Mateusz Wąsik, adwokat i doradca podatkowy z Kancelarii KMA. Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza wspiera część z nich finansowo w ramach Funduszu Prawo Nie Wyklucza i pomaga nagłaśniać ich sprawy.

To początek nowej litygacji strategicznej, której celem jest równe traktowanie wszystkich małżeństw w sferze prawa podatkowego. Pary będą zaskarżać negatywne decyzje KIS, licząc na sprawiedliwy finał w sądzie.

Rząd umożliwił transkrypcję aktów małżeństwa par osób tej samej płci, gdy zmusiły go do tego wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) i polskiego Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA). Wierzymy, że droga do pełnego uregulowania skutków prawnych małżeństw osób tej samej płci w Polsce również prowadzi przez sądy. Postępowania będą się toczyć, a wyroki zapadać, bez względu na możliwą zmianę rządu po wyborach parlamentarnych w przyszłym roku.

Walcząc o własne prawa, pary będą jednocześnie pracować na istotną poprawę sytuacji osób LGBT+ w Polsce w perspektywie kolejnych lat. Ich zwycięstwa wzmocnią argument za wprowadzeniem w Polsce równości małżeńskiej, gdy w parlamencie i pałacu prezydenckim zasiądą osoby, które nie wyrzucą do kosza marzeń o bezpieczeństwie i godności dziesiątek tysięcy rodzin w Polsce.

Litygacja strategiczna pozwala uniezależnić kwestię równego traktowania wszystkich rodzin od woli obecnie rządzących. Polska społeczność LGBT+ zmiany prawnej potrzebuje na wczoraj, ale musi też mieć poczucie, że da się pracować na lepszą przyszłość nawet wtedy, gdy najbliższe perspektywy polityczne odbierają nadzieję. Jeśli klasa polityczna konsekwentnie zawodzi naszą społeczność i nie jest w stanie zakończyć systemowej dyskryminacji naszych rodzin, sprawiedliwości będziemy dochodzić w polskich i europejskich sądach. I będziemy w nich wygrywać, bo bezpieczeństwo i godność po prostu nam się należą – mówi Hubert Sobecki z Miłość Nie Wyklucza.

Indywidualne interpretacje podatkowe są jednym z najważniejszych narzędzi pozwalających obywatelowi sprawdzić, czy państwo rzeczywiście traktuje go zgodnie z obowiązującym prawem. W przypadku par jednopłciowych mówimy nie tylko o podatkach, lecz także o szerszym pytaniu o równość wobec prawa i ochronę życia rodzinnego. Naszym celem jest uzyskanie jasnej odpowiedzi, czy standardy wynikające z orzecznictwa europejskiego są realnie stosowane przez polskie organy podatkowe – mówi dr Mateusz Wąsik, adwokat, doradca podatkowy.

Czym są indywidualne interpretacje podatkowe?

Indywidualna interpretacja podatkowa to oficjalne stanowisko Dyrektora KIS dotyczące sposobu zastosowania przepisów podatkowych w konkretnej sytuacji opisanej przez podatnika. Instytucja jest uregulowana w przepisach ustawy Ordynacja podatkowa. W praktyce podatnik przedstawia swój stan faktyczny lub planowane działanie i zadaje pytanie, jak należy stosować przepisy prawa podatkowego. Organ odpowiada, czy przedstawione stanowisko jest prawidłowe.

Uzyskanie interpretacji nie tworzy nowego prawa ani nie zmienia przepisów. Pozwala natomiast sprawdzić, jak organy podatkowe rozumieją konkretne regulacje i czy zgadzają się z przedstawioną przez podatnika wykładnią.

Jaką ochronę daje interpretacja?

Najważniejszą funkcją interpretacji jest ochrona podatnika. Jeżeli podatnik zastosuje się do uzyskanej interpretacji, to nawet jeśli później okaże się ona błędna, nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji podatkowych w zakresie objętym jej treścią. Ochrona obejmuje w szczególności brak odsetek za zwłokę oraz brak sankcji podatkowych. Dzięki temu interpretacja pozwala podejmować decyzje życiowe i majątkowe przy większej pewności prawa.

Interpretacja nie jest jednak końcem drogi. Jeżeli Dyrektor KIS wyda interpretację niekorzystną, podatnik może ją zaskarżyć do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA), a następnie do NSA. W ten sposób interpretacja staje się także narzędziem służącym do sądowego badania zgodności praktyki organów podatkowych z konstytucją, prawem unijnym czy Europejską Konwencją Praw Człowieka.

Możliwe są co najmniej trzy scenariusze

Po pierwsze, Dyrektor KIS może uznać stanowisko podatnika za prawidłowe, co oznaczałoby zmianę praktyki administracyjnej bez konieczności prowadzenia dalszych sporów. To jest oczekiwany rezultat z uwagi na wiążące Polskę orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) oraz najnowszy wyrok TSUE i wydane po nim wyroki WSA i NSA w kontekście małżeństw jednopłciowych.

Po drugie, organ może odmówić racji podatnikowi. Wtedy sprawa może trafić do WSA i dalej do NSA. Sądy administracyjne mogłyby przesądzić, czy przepisy podatkowe należy interpretować w sposób uwzględniający standardy wynikające z prawa europejskiego. Po trzecie, jeśli krajowe środki ochrony okażą się niewystarczające, możliwe jest ponowne uruchomienie ścieżek międzynarodowych, w szczególności przed ETPC.

Chcesz zawalczyć o uznanie małżeństwa w Polsce? Dołącz do naszej grupy dla par!

Dołączam

Chcesz razem z nami zmieniać Polskę? Wspieraj Miłość Nie Wyklucza!

Przekazuję darowiznę

Jak uniknąć odmowy i nie zablokować sobie ścieżki uznania ślubu na kolejne lata?

Czytam

Co oznacza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie uznawania zagranicznych małżeństw?

Czytam

Agenda Kongresu obejmowała:

• Przypomnienie dotychczasowej historii działań na rzecz równości małżeńskiej od wyjścia z postulatem w 2013 roku oraz podsumowanie najważniejszych sukcesów i porażek w tym okresie. Sesję współprowadziły Maja Heban i Hubert Sobecki.
• Wyjaśnienie aktualnej sytuacji legislacyjnej (klęska rządowego projektu ustawy o związkach partnerskich i ogryzkowy projekt ustawy o osobie najbliższej) i litygacyjnej (wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i polskiego Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie transkrypcji zagranicznych małżeństw) wraz z omówieniem możliwych ścieżek działania. Sesję prowadziła Milena Adamczewska-Stachura.
• Przedstawienie możliwych ścieżek do wprowadzenia równości małżeńskiej oraz pomysłów na działania strategiczne w kolejnych latach. Sesję współprowadziły Justyna Jezierska i Hubert Sobecki.
• Prezentację najnowszych wynikow przekrojowych badań ilościowych i jakościowych na temat postaw Polek i Polaków wobec osób LGBT+ i ich praw. Sesję prowadził Bartosz Kostrzewski.
• Warsztat na temat prognoz oraz optymistycznych, neutralnych i pesymistycznych scenariuszy na przyszłość. Warsztat prowadziły Magdalena Tędziagolska i Anna Żelazowska-Kosiorek.

Organizacje podpisały również symboliczną deklarację współpracy na rzecz wprowadzenia równości małżeńskiej w Polsce.

Bezpośrednią inspiracją dla wydarzenia było zakończenie realizacji dziesięcioletniej Strategii na rzecz wprowadzenia równości małżeńskiej w Polsce na lata 2016-2025 opracowanej przez Miłość Nie Wyklucza. Był to już piąty ogólnopolski zjazd organizacji LGBT+ organizowanym przez MNW i odnosił się bezpośrednio do Kongresu LGBT+ z 2019 roku, na którym przyjęto wspólną Deklarację postulatów – pierwszy taki dokument w historii ruchu na rzecz równouprawnienia osób LGBT+ w Polsce – obejmującą równość małżeńską.

Wyniki prac warsztatowych z Kongresu zostaną uwzględnione w nowej Strategii wprowadzenia równości małżeńskiej Miłość Nie Wyklucza, która będzie dokumentem publicznym.

Wydarzenie było intensywne, ale twórcze. Jesteśmy bardzo wdzięczne i wdzięczni, że osoby poświęciły swój czas, żeby pracować nad wspólnym celem. Mamy nadzieję, że w przyszłości uda nam się pozyskać odpowiednie środki, aby Kongres był bardziej regularnym, cyklicznym wydarzeniem, na które będziemy mogli zaprosić jak najwięcej organizacji i grup z całego kraju.

W Kongresie Równości Małżeńskiej wzięły udział:

Kongres Równości Małżeńskiej został zorganizowany z dumą przez Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza. Było to możliwe dzięki wsparciu Fundacji im. Heinricha Bölla oraz Fundacji im. Róży Luksemburg.

Chcesz zawalczyć o uznanie małżeństwa w Polsce? Dołącz do naszej grupy dla par!

Dołączam

Chcesz razem z nami zmieniać Polskę? Wspieraj Miłość Nie Wyklucza!

Przekazuję darowiznę

Jak uniknąć odmowy i nie zablokować sobie ścieżki uznania ślubu na kolejne lata?

Czytam

Co oznacza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie uznawania zagranicznych małżeństw?

Czytam

Pracujemy dzięki wsparciu osób takich jak ty!

💙 Wspieraj Miłość! Ustaw darowiznę i przekaż 1,5% podatku 💙

Sady nakazują, a rząd zwleka. Podpisz apel do Premiera, aby szanował praworządność.

Podpisuję!

Jak uniknąć odmowy i nie zablokować sobie ścieżki uznania ślubu na kolejne lata?

Czytam

Co oznacza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie uznawania zagranicznych małżeństw?

Czytam

Chcesz zawalczyć o uznanie małżeństwa w Polsce? Dołącz do naszej grupy dla par!

Dołączam

Chcesz razem z nami zmieniać Polskę? Wspieraj Miłość Nie Wyklucza!

Przekazuję darowiznę

Po wyroku TSUE w listopadzie ubiegłego roku, Kuba Gawron, rzeszowski aktywista i członek kolektywu Atlas Nienawiści, wysłał do 160 gmin w województwie podkarpackim wniosek o dostęp do informacji publicznej z pytaniem, czy po wprowadzeniu przez władze niezbędnych technicznych zmian tamtejsze urzędy stanu cywilnego zastosują się do wyroku i będą wydawać transkrypcje.

W Miłość Nie Wyklucza zapytaliśmy o to 2108 urzędów w pozostałych województwach.

Otrzymaliśmy 1006 odpowiedzi. Niżej znajdziesz listę miejscowości, w których urzędy nie powiedziały „nie”.

Czytając listę pamiętaj, że:

• Odpowiedzi otrzymaliśmy przed wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, które nakazały wykonanie transkrypcji w sprawie dwóch konkretnych par, wzmacniając podstawę prawną dla obowiązku transkrypcji w całym kraju.
• Odpowiadając na nasze pytania, urzędy nie zobowiązały się do niczego. Ich deklaracje są raczej wskazówką, gdzie można spodziewać się życzliwego podejścia, a nie gwarancją, że wniosek zostanie rozpatrzony niezależnie od praktyki w innych urzędach.
• Jeśli masz taką możliwość, przed złożeniem wniosku o transkrypcję w konkretnej miejscowości, spytaj w urzędzie, czy Twój wniosek zostanie zawieszony do czasu zmiany przepisów, czy od razu odrzucony. W tym drugim przypadku lepiej iść do innego urzędu.
• Urzędy z pierwszej listy odpowiedziały wprost, że będą wykonywać transkrypcje, gdy rząd wprowadzi zmiany w systemie. Urzędy z drugiej listy wskazały na konieczność zmian prawnych i unikały składania deklaracji.

USC które argumentowały, że transkrypcja nie będzie możliwa nawet po wprowadzeniu zmian w systemie

Te urzędy powiedziały „nie”. Pamiętaj: odpowiedzi zostały nadesłane przed wyrokiem NSA, a z jego uzasadnienia jasno wynika, że odmawianie transkrypcji z powodu rzekomej niezgodności z polskim porządkiem prawnym jest niedopuszczalne oraz stanowi błędną interpretację prawa. Publikujemy poniższą listę jako informację, gdzie spotkaliśmy się z jednoznaczną deklaracją odrzucania wniosków, ale po wyroku NSA ich podejście może ulec zmianie.

• Baranowo, mazowieckie
• Biecz, małopolskie
• Borowa, podkarpackie
• Cisek, opolskie
• Dąbrowa Zielona, śląskie
• Gorzów Wielkopolski, lubuskie
• Gorzyce, śląskie
• Gościeradów Ukazowy, lubelskie
• Grabowiec, lubelskie
• Janowiec Wielkopolski, kujawsko-pomorskie
• Jeżowe, podkarpackie
• Konopnica, lubelskie
• Kruszyna, śląskie
• Krzczonów, lubelskie
• Lipinki, małopolskie
• Lubawka, dolnośląskie
• Łaszczów, lubelskie
• Mrągowo, warmińsko-mazurskie
• Ostrów Lubelski, lubelskie
• Serock, mazowieckie
• Sicienko, kujawsko-pomorskie
• Skołyszyn, podkarpackie
• Sokołów Małopolski, podkarpackie
• Stara Dąbrowa, zachodniopomorskie
• Sułów, lubelskie
• Świlcza, podkarpackie
• Tyrawa Wołoska, podkarpackie
• Ustroń, śląskie
• Uście Gorlickie, małopolskie
• Warnice, zachodniopomorskie
• Winnica, mazowieckie
• Wojaszówka, podkarpackie
• Wysokie Mazowieckie, podlaskie
• Zabór, lubuskie
• Żołynia, podkarpackie
• Żurawica, podkarpackie

Pracujemy dzięki wsparciu osób takich jak ty!

💙 Wspieraj Miłość! Ustaw darowiznę i przekaż 1,5% podatku 💙

Jak uniknąć odmowy i nie zablokować sobie ścieżki uznania ślubu na kolejne lata?

Czytam

Sady nakazują, a rząd zwleka. Podpisz apel do Premiera, aby szanował praworządność.

Podpisuję!

Zapytaliśmy ponad 2000 Urzędów Stanu Cywilnego czy wykonają transkrypcje. Oto odpowiedzi.

Sprawdzam listę!

Na liście nie ma Twojego pytania? Daj nam znać, dodamy je do listy.

Piszę do was!

Chcesz zawalczyć o uznanie małżeństwa w Polsce? Dołącz do naszej grupy dla par!

Dołączam

Chcesz razem z nami zmieniać Polskę? Wspieraj Miłość Nie Wyklucza!

Przekazuję darowiznę

O co chodzi w tym wyroku?

Jakub i Mateusz, którym odmówiono transkrypcji ich zagranicznego aktu małżeństwa, czyli przeniesienia go w przetłumaczonej wersji do dokumentu polskiego, mają dostać transkrypcję w urzędzie, który wcześniej im odmówił. Urząd ma to zrobić w ciągu 30 dni, odkąd otrzyma z sądu zwrot akt sprawy. NSA stwierdził również, że ani problemy techniczne związane z systemem, ani przepisy polskiego prawa, w tym konstytucji, nie stanowią przeszkody dla dokonania transkrypcji. Wyrok nie oznacza natomiast, że tak otrzymany polski akt małżeństwa ma nieść za sobą konkretne skutki prawne, czyli wszystkie prawa przysługujące małżeństwom w Polsce. O te rzeczy trzeba będzie walczyć w sądach.

Dlaczego ten wyrok jest przełomowy, skoro transkrypcja nie wywołuje skutków prawnych?

Wyrok NSA to ogromny krok w stronę scenariusza, w którym polskie pary osób tej samej płci dostają ważne akty małżeństwa. To ważny symbol, ale też przede wszystkim narzędzie do dalszej walki. ZUS już ogłosił, że pary osób tej samej płci z wydanym polskim aktem małżeństwa mają być traktowane tak samo jak małżeństwa kobiety i mężczyzny. Tam, gdzie pary osób tej samej płci nie będą uznawane za pełnoprawne małżeństwo, będzie można walczyć w sądzie. Nawet jeśli potrwa to lata, w przyszłości będzie to wzór postępowania dla kolejnych urzędów. W ten sposób stawiamy kolejne kroki w stronę równego traktowania.

Czy wyrok dotyczy tylko Jakuba i Mateusza czy wszystkich par wnioskujących o transkrypcję?

System prawny w Polsce nie działa na zasadzie precedensu, więc wyrok w sprawie Jakuba i Mateusza nie oznacza automatycznie, że każdy urząd i sąd będą musiały się do niego zastosować. W praktyce jednak jest bliżej takiego scenariusza, bo NSA jest najważniejszą wykładnią prawa dla systemu administracji państwowej.

Nie miałoby również sensu, by sąd niższej instancji wydawał wyrok niezgodny z tym, co już powiedział NSA – byłoby w takim wypadku oczywiste, że na wypadek odwołania to właśnie tam trafi sprawa i zostanie rozstrzygnięta w podobny sposób.

Różnice mogą się pojawić, gdy wnioski o transkrypcję będą składać pary o sytuacji wyraźnie innej niż ta, w której byli Jakub i Mateusz, na przykład pod kątem obywatelstwa.

Czy możemy wnioskować o transkrypcję, jeśli moja osoba partnerska nie ma obywatelstwa kraju członkowskiego UE? 

Wyrok NSA i wcześniej wyrok TSUE opierają się na konkretnej sprawie i argumentacji, której podstawą jest prawo unijne. Jakub i Mateusz obaj są obywatelami UE. Nie jest powiedziane, że w przypadku pary, w której jedna osoba nie ma obywatelstwa UE, wnioski będą odrzucane przez każdy urząd, ale jest takie ryzyko. Z drugiej strony dla wnioskodawców nie ma kary za odrzucony wniosek, więc można to sprawdzać.

Uwaga: jeśli jedno z Was ma obywatelstwo brytyjskie, a Wasz ślub miał miejsce przed wyjściem kraju z UE, w sprawie o transkrypcję urząd powinien Was traktować jak dwie osoby z obywatelstwem UE, czyli tak jak w przypadku Jakuba i Mateusza.

Pamiętaj, że wyroki NSA i TSUE mamy dzięki temu, że Jakub i Mateusz walczyli o swoje prawa w sądach. Jeśli potrzeba kolejnych walecznych par, żeby transkrypcja była dostępna także dla osób spoza UE, może to właśnie Wy zostaniecie częścią historii?

Czy wyrok wprowadził w Polsce równość małżeńską?

Nie. Równość małżeńską, czyli możliwość zawarcia w Polsce pełnoprawnego małżeństwa między osobami tej samej płci, można wprowadzić jedynie ustawowo, co wymaga zgody Sejmu, Senatu i Prezydenta. Miłość Nie Wyklucza przygotowało projekt ustawy już 10 lat temu – znajdziesz go na naszej stronie.

Co grozi polskim władzom i urzędom, jeśli nie zastosują się do wyroku?

Niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariusza publicznego podlega odpowiedzialności karnej. 

Wyrok NSA poprzedził podobny wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Jego ignorowanie przez polskie władze może narazić Polskę na sankcje finansowe ze strony Unii Europejskiej. 

Czy wykonanie tego wyroku wymaga zmiany polskiej konstytucji?

Nie. Wykonanie wyroku nie wymaga zmiany polskiej konstytucji ani zgody sejmu, senatu lub prezydenta. Potwierdził to NSA w uzasadnieniu wyroku. Konieczne jest natomiast umożliwienie rejestrowania aktu małżeństwa dla osób tej samej płci w systemie informatycznym oraz zaktualizowanie wzorów aktów małżeństwa, co może zrobić rząd, nowelizując obowiązujące w tym zakresie rozporządzenie.

Czy już teraz można składać wniosek o transkrypcję?

Wnioski o transkrypcję aktu małżeństwa można składać cały czas. Po wyroku NSA ryzyko, że zostanie wydana decyzja odmowna, jest znacznie mniejsze. Jest jednak bardzo możliwe, że urzędy będą zawieszać postępowania w oczekiwaniu na wprowadzenie przez rząd zmian w systemie teleinformatycznym, tak by można było zarejestrować akt małżeństwa niezależnie od płci.

Co mam zrobić, jeśli mimo wyroku NSA urząd odmówi mi transkrypcji?

Na zaskarżenie odmownej decyzji przysługuje 14 dni. Mamy na ten temat osoby poradnik na naszej stronie.

Co jeśli urząd ze sprawy Jakuba i Mateusza zawiesi ich sprawę ze względu na błąd w systemie mimo terminu 30 dni na dokonanie transkrypcji?

Urzędnicy czekają na działanie rządu, a rząd musi jak najszybciej przyjąć rozporządzenie ministerstwa cyfryzacji i wprowadzić zmiany w systemie teleinformatycznym. Potrzebna jest presja.

Na liście nie ma Twojego pytania? Napisz do nas na adres: prawo[at]mnw.org.pl.

💙Wspieraj Miłość! Ustaw darowiznę i przekaż 1,5% podatku 💙

W listopadzie 2025 roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), najważniejszy sąd UE, wydał wyrok w sprawie pary dwóch Polaków, którym polski urząd odmówił transkrypcji ich zagranicznego aktu małżeństwa. TSUE potwierdził, że Polska ma obowiązek umożliwić dokonywanie transkrypcji, a prawo unijne wynikające z traktatów ma w tym kontekście wyższość nad krajowym.

Po wyroku Kuba Gawron, rzeszowski aktywista i członek kolektywu Atlas Nienawiści, wysłał do 160 gmin w województwie podkarpackim wniosek o dostęp do informacji publicznej z pytaniem, czy po wprowadzeniu przez władze niezbędnych technicznych zmian tamtejsze urzędy stanu cywilnego zastosują się do wyroku i będą wydawać transkrypcje. Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza postanowiło o to samo zapytać 2108 urzędów w pozostałych województwach.

Podsumowanie akcji Miłość Nie Wyklucza:

2108 wysłanych pytań do USC

2092 USC odpowiedziało na pytanie

Wliczając odpowiedzi z gmin podkarpackich zebrane przez Kubę Gawrona:

482 (48 procent odpowiedzi) USC deklaruje, że będzie wydawać transkrypcje, gdy tylko rząd to umożliwi

449 (45 procent odpowiedzi) USC mówi, że działa na podstawie przepisów, więc będzie dokonywać transkrypcji, jeśli dostanie takie wytyczne

Połowa USC: rząd nie wprowadził zmian, do których możemy się odnieść

Nie licząc kilkunastu urzędów, które w ogóle nie odpowiedziały na wiadomości, 55 procent poinformowało, że nie ma obowiązku odpowiedzi, ponieważ pytanie dotyczy przyszłych, a nie obecnie obowiązujących przepisów, więc podlega zasadzie dostępu do informacji publicznej. Warto tutaj podkreślić, że część urzędów wykazała się dobrą wolą, zaznaczając, że udzieli informacji, mimo że nie ma takiego obowiązku. 

Na pytanie Stowarzyszenia odpowiedzi udzieliło pozostałe 45 procent urzędów. Wśród ich odpowiedzi dominowały dwa warianty. 48 procent urzędników oznajmiła wprost, że gdy tylko rząd wprowadzi odpowiednie rozwiązania, urzędy będą realizować wnioski o transkrypcję. 45 procent odpowiedzi opierało się na wyjaśnieniu, że urzędy działają na podstawie prawa i odgórnych wytycznych, więc ewentualne zmiany ich funkcjonowania mogą nastąpić wyłącznie wskutek zmian wprowadzonych przez rząd.

Może wydawać się oczywiste, że urzędnicy odpowiadają, że działają i będą działać zgodnie z prawem. Pytanie o to ma jednak sens, ponieważ wyniki dobitnie pokazują, że ludzie odpowiedzialni za wykonywanie transkrypcji aktów małżeństwa par osób tej samej płci są gotowi to robić, ale nie mają takiej możliwości. Mamy więc pary, które chcą dostać polski akt małżeństwa, mamy urzędników, którzy są gotowi takie dokumenty wystawić, ale jak zwykle przeszkodą jest klasa polityczna – mówi Maja Heban ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza.

W pozostałych województwach Polski nie powtórzyła się już historia opisana przez Gawrona, gdy jeden z podkarpackich urzędników odpisał mu, cytując Biblię, a później w rozmowie z dziennikarką oznajmił, że nie wykonałby transkrypcji aktu małżeństwa dla pary osób tej samej płci, choćby miało go to kosztować utratę pracy. W całym kraju jedynie 36 urzędów odpowiedziało jednoznaczną odmową transkrypcji, która miałaby rzekomo godzić w porządek prawny obowiązujący w Polsce.

Niezależnie od liczby i treści odpowiedzi trzeba podkreślić: każdy urząd stanu cywilnego w Polsce otrzymał pytanie o małżeństwa osób tej samej płci i musiał w jakiś sposób ustosunkować się do tego faktu. 

Nie ma wątpliwości, że w wielu urzędach być może po raz pierwszy odbywały się na ten temat rozmowy, a urzędnicy konsultowali się ze sobą nawzajem, by przygotować kilka rodzajów gotowych wzorców odpowiedzi, które potem powtarzały się w listach z różnych miejscowości. Widzimy, że urzędnicy są gotowi, pary czekają, kolejne sądy nakazują, a rząd musi działać – komentuje Hubert Sobecki ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza.

Co zmienił wyrok NSA

20 marca Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) wydał wyrok w sprawie, w której wcześniej skierował do TSUE pytanie prejudycjalne. Zgodnie z orzeczeniem Trybunału NSA potwierdził, że polskie urzędy mają obowiązek dokonać transkrypcji. Warszawski urząd, którego odmowną decyzję zaskarżyli Jakub i Mateusz, na wydanie parze aktu małżeństwa otrzymał termin 30 dni od momentu zwrotu akt.

W ustnym uzasadnieniu wyroku NSA podkreślił, że transkrypcja musi zostać dokonana bez względu nawet na techniczne ograniczenia w systemie teleinformatycznym i nieuwzględnienie we wzorze aktu małżeństwa par osób tej samej płci. Sąd potwierdził również, że uznanie małżeństwa osób tej samej płci w ten sposób nie narusza polskiego porządku prawnego, a konstytucja nie tylko nie zakazuje uznania zagranicznych małżeństw, ale nakazuje zapewnienie ochrony życia rodzinnego par osób tej samej płci, bo należy ją czytać w całości, a nie wybiórczo.

To właśnie argumentem troski o porządek prawny posiłkowała się znaczna część urzędów, które w swoich odpowiedziach wskazywały na potrzebę szerszych niż techniczne zmian prawnych lub wręcz niemożność dokonywania transkrypcji. W najbliższych tygodniach Stowarzyszenie będzie więc ponownie kontaktować się z nimi i pytać, odniosą się do tego aspektu wyroku NSA.

Minister Sprawiedliwości Waldemar Żurek powiedział, że rząd szanuje międzynarodowe i krajowe wyroki, a Minister Sprawiedliwości Krzysztof Gawkowski zapowiedział opublikowanie międzyresortowych uwag do projektu rozporządzenia, które już w styczniu opublikowało jego ministerstwo. Choć na przesłanie uwag wyznaczono wtedy 10 dni, przez 2 miesiące nie zostały one opublikowane na stronie Rządowego Centrum Legislacji. Można przypuszczać, że po raz kolejny ministerstwa niezwiązane merytorycznie z przedmiotem sprawy, ale kierowane przez homofobicznych polityków jak Władysław Kosiniak-Kamysz, zgłoszą poważne zastrzeżenia.

Premier Donald Tusk został zapytany o wyrok NSA jeszcze w dniu jego ogłoszenia na antenie TVN24. Zamiast jednoznacznie stanąć po stronie praworządności i zapowiedzieć jego pilne wdrożenie, zmienił temat i zasugerował, jak wyrok można obejść. Zdaniem premiera przyjęcie ustawy o statusie osoby najbliższej i umowie o wspólnym pożyciu w związku sprawi, że nie będzie „konfliktu między przepisami w Polsce, a tym, co wynika z przepisów na przykład w innych państwach europejskich”. 

To właśnie niemożność korzystania w Polsce z praw takich jak swoboda przemieszczania się i pobytu oraz poszanowanie życia rodzinnego, które przysługują Polakom i Polkom w innych krajach członkowskich UE, są podstawą wyroków TSUE i NSA. Wypowiedź Donalda Tuska może więc oznaczać, że sprawa transkrypcji nie zostanie przez jego rząd potraktowana jako wspólny priorytet. 

Jeżeli wziąć pod uwagę wcześniejszą zapowiedź Krzysztofa Gawkowskiego o ośmiu miesiącach, których ministerstwo cyfryzacji będzie potrzebować na umożliwienie w systemie rejestracji aktów małżeństwa par osób tej samej płci, ryzyko wyciszenia tematu przed wyborami parlamentarnymi w 2027 roku może być realnym scenariuszem – komentuje Maja Heban ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza.

Tym bardziej kluczowa jest więc ta część uzasadnienia wyroku NSA, w której techniczne obostrzenia systemowe zostały przedstawione jako drugorzędne wobec obowiązku dokonywania transkrypcji. Jeśli pojawią się urzędy gotowe do wystawienia aktów małżeństwa w wersji wyłącznie papierowej i opatrzonej odpowiednią adnotacją, polskie pary osób tej samej płci będą o nie wnioskować – ze wsparciem Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza.

💙Wspieraj Miłość! Ustaw darowiznę i przekaż 1,5% podatku 💙

Wyrok NSA dotyczy pary dwóch Polaków, Mateusza i Jakuba, którym odmówiono w Polsce transkrypcji aktu małżeństwa zawartego w Niemczech. To w ich sprawie NSA zwrócił się do TSUE z pytaniem prejudycjalnym o znaczenie prawa UE w tej materii. Dzisiaj, uwzględniając wyrok TSUE, NSA rozstrzygnął sprawę. Tym samym najwyższe krajowe i unijne organy władzy sądowniczej potwierdzają, że Polacy mają prawo do transkrypcji swojego aktu małżeństwa, a władze mają obowiązek jej dokonać.

Wyroki TSUE oraz NSA wysyłają jasny sygnał: przepisy prawa krajowego muszą być tak interpretowane, aby nie naruszać prawa unijnego, w tym zwłaszcza traktatowej swobody przemieszczania się i pobytu oraz praw chronionych na gruncie Karty Praw Podstawowych UE, a w szczególności prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego. Do takiego naruszenia dochodzi, gdy para osób tej samej płci traci możliwość uznania ich stanu małżeńskiego po przekroczeniu granicy z krajem, który nie zezwala osobom tej samej płci na zawarcie małżeństwa. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w przypadku pary Polaków, którzy wygrali w TSUE i NSA.

Wyrok NSA pozbawia znaczenia pojawiające się po orzeczeniu TSUE komentarze o rzekomym „narzucaniu” Polsce rozwiązań prawnych przez Unię Europejską – mówi Maja Heban ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza. Wypowiedzią w podobnym tonie pół roku temu zabłysnął premier Tusk, jeden z najważniejszych polityków Unii. Czy dziś będzie mówić, że najważniejszy sąd administracyjny w Polsce próbuje ingerować w polskie prawo, czy jednak dostrzeże, że wymogi praworządności obowiązują wszystkich? – dodaje.

NSA rozwiał mity o Konstytucji RP

W ustnym uzasadnieniu wyroku NSA dokonał jeszcze jednego historycznego przełomu: potwierdził, że artykuł 18 Konstytucji RP nie stanowi przeszkody dla uznania małżeństw par osób tej samej płci. Fragment tego przepisu, który mówi o pozostawaniu „małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny” pod specjalną ochroną państwa jest często wykorzystywany jako argument przeciwko uznawaniu małżeństw osób tej samej płci. NSA potwierdził jednak, że artykuł 18 należy odczytywać w związku z innymi zasadami konstytucyjnymi takimi jak zasada równości i zakaz dyskryminacji (artykuł 32), prawo do ochrony prawnej życia prywatnego i rodzinnego (artykuł 47), wolności (artykuł 31) i godności (artykuł 30). NSA uznał również, że taka wykładnia artykułu 18 pozwala na objęcie związków par osób tej samej płci ochroną, w tym na drodze transkrybowania ich zagranicznych aktów małżeństwa.

Choć od lat w środowisku prawniczym wyrażane jest stanowisko, że artykułu 18 Konstytucji RP nie można instrumentalnie i na niekorzyść osób LGBT+ interpretować w oderwaniu od pozostałych przepisów ustawy zasadniczej, to po raz pierwszy w sposób tak dobitny stanowisko to podzielił także jeden z kluczowych organów władzy sądowniczej w Polsce.

Dwa przełomowe wyroki w polskich sądach

Na dwa tygodnie przed orzeczeniem NSA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wydał podobny wyrok w analogicznej sprawie Daniela i Dawida, obywateli Polski, którzy wzięli ślub w Niemczech. Sąd uchylił decyzje Wojewody Warmińsko-Mazurskiego oraz Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Olsztynie odmawiające dokonania transkrypcji ich aktu małżeństwa. W ustnym uzasadnieniu wyroku sąd wskazał wyraźnie, że polskie władze mają obowiązek zachowania zgodności z prawem unijnym i dotychczasowa praktyka działania organów jest niedopuszczalna.

Jesteśmy małżeństwem i chcieliśmy, żeby polskie państwo wreszcie to uznało – mówią Daniel i Dawid, tłumacząc, dlaczego zdecydowali się walczyć o transkrypcję w sądzie. Za tym stały też bardzo konkretne sprawy: podatki, ubezpieczenie, kwestie medyczne, bank, poczta, urzędy. Nawet przy prostych sprawach zdarzało się, że nie mogliśmy działać za siebie nawzajem jak najbliższa rodzina. Jeden z nas jest osobą z niepełnosprawnością i przewlekłą chorobą, więc to nie były dla nas abstrakcyjne przepisy, tylko zwykłe bezpieczeństwo.

Daniel i Dawid mieszkają dziś za granicą i nie rozważają powrotu do kraju. Jak mówią: Lubiliśmy Polskę i naprawdę wyobrażaliśmy sobie tam wspólną przyszłość, ale w pewnym momencie mieliśmy po prostu dość życia w kraju, w którym najbliższa osoba na papierze jest obcą osobą. Gdybyśmy mogli w Polsce normalnie wziąć ślub i mieć pewność, że państwo ten ślub szanuje, wiele mogłoby potoczyć się inaczej.

Pełny komentarz pary, która wygrała sprawę w Olsztynie, znajduje się na końcu informacji prasowej.

Co o wyrokach mówią prawnicy?

Dzisiejszy wyrok jest prawomocny. Obowiązuje już teraz, tak samo jako wyrok TSUE – mówi Artur Kula z Kancelarii KMA, pełnomocnik skarżących, podkreślając: Co istotne, orzeczenia te nie skutkują wymogiem zmian ustawowych. Jak wskazał NSA, z aktualnych polskich przepisów wynika obowiązek dokonywania transkrypcji małżeństw par osób tej samej płci. Transkrypcje nie mogą być blokowane powoływaniem się na klauzulę porządku publicznego, ponieważ – jak wskazał NSA – nie ma ona zastosowania w tej sprawie. Obowiązkiem organów jest uznawanie zagranicznych aktów małżeństwa, niezależnie od tego czy dotyczą par różnopłciowych czy jednopłciowych.

Zgodnie z uzasadnieniem wyroku NSA urzędy stanu cywilnego muszą dokonywać transkrypcji niezależnie od przeszkód technicznych – jak to, że aktu małżeństwa dwóch osób, których numery PESEL wskazują na tę samą płeć, nie da się dziś zarejestrować w systemie teleinformatycznym administracji państwowej.

W podobnym położeniu znajdą się niedługo kolejne polskie urzędy stanu cywilnego, gdy w świetle wyroku NSA kolejne pary zaczną składać wnioski o transkrypcję. Tymczasem urząd, który odmówił transkrypcji Mateuszowi i Jakubowi, na jej realizację otrzymał od NSA termin 30 dni. Potrzebne jest pilne działanie rządu.

Odmawianie transkrypcji aktów małżeństwa par tej samej płci to już historia. Dzisiejszy wyrok to jasny komunikat dla urzędów, że muszą od tej pory dokonywać transkrypcji i na jej podstawie wydawać polskie akty małżeństwa, takie same jakie otrzymują małżonkowie różnej płci – komentuje adw. Paweł Knut, pełnomocnik skarżących. Wyrok NSA to też sygnał dla właściwych ministrów, że powinni niezwłocznie wprowadzić zmiany w systemie teleinformatycznym, który urzędy wykorzystują do dokonywania transkrypcji. Jest niedopuszczalne, aby – tak jak ma to wciąż miejsce – rozwiązania informatyczne, a nie przepisy prawa, blokowały możliwość egzekwowania praw przysługujących obywatelom. Dobrze aby przy okazji tych zmian odpowiedni ministrowie zaktualizowali również wzory aktów małżeństwa, tak aby miały one takie samo zastosowanie dla małżonków tej samej jak i różnej płci – dodaje.

Co dalej z transkrypcją

16 stycznia na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano przygotowany przez ministerstwo cyfryzacji projekt rozporządzenia zmieniającego wzory aktów małżeństwa. Od tamtej pory strona nie została jednak zaktualizowana, mimo że na uwagi wyznaczono termin zaledwie 10 dni. Można przypuszczać, że bardziej konserwatywna część koalicji rządowej nie zgadza się, by urzędy wydawały parom osób tej samej płci akty małżeństwa, nawet gdyby ich znaczenie miało być symboliczne.

Cały rząd musi jednak zaakceptować, że traktowanie osób LGBT+ jako pełnoprawnych obywateli nie jest kwestią poglądów i sympatii, tylko obowiązku wynikającego między innymi z prawa. Prawo nie przestaje obowiązywać tych, którzy je tworzą. To ogromnie ważne zwłaszcza w kraju, który od lat ponosi konsekwencje kryzysu praworządności. Polityczne skrzydło mianujące się obrońcami tej praworządności nie może wybierać, które wyroki międzynarodowych i krajowych sądów szanować, a które ignorować – w przeciwnym wypadku ośmieszy i pozbawi znaczenia ideę, której ma bronić.Ponad dwadzieścia lat indolencji kolejnych rządów w kwestii zabezpieczenia prawnego sytuacji par osób tej samej płci i zakładanych przez nie rodzin pogłębiło przepaść cywilizacyjną między krajami UE, w których obowiązuje równość małżeńska, oraz Polską, która udaje, że osoby LGBT+ nie istnieją. Politycy oferują nam jedynie emigrację – mówi Hubert Sobecki ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza. Polska klasa polityczna od zawsze traktowała nas jak obywateli i obywatelki drugiej kategorii. Nie powinna zatem być zaskoczona, że o podstawowe prawa walczymy w sądach. Od kilku lat wygrywamy i nadal będziemy wygrywać. Nie przestaniemy, bo politycy walczą o słupki, a my o godność i bezpieczeństwo nas i naszych najbliższych.

Pełny komentarz Daniela i Dawida o ich wygranej w olsztyńskim WSA

Zdecydowaliśmy się na walkę w sądzie, bo nie chcieliśmy dłużej słyszeć, że jesteśmy dla siebie „kolegami”, „znajomymi” albo po prostu obcymi ludźmi. Jesteśmy małżeństwem i chcieliśmy, żeby polskie państwo wreszcie to uznało. Za tym stały też bardzo konkretne sprawy: podatki, ubezpieczenie, kwestie medyczne, bank, poczta, urzędy. Nawet przy prostych sprawach zdarzało się, że nie mogliśmy działać za siebie nawzajem jak najbliższa rodzina. Jeden z nas jest osobą z niepełnosprawnością i przewlekłą chorobą, więc to nie były dla nas abstrakcyjne przepisy, tylko zwykłe bezpieczeństwo. Bywało, że słyszeliśmy pytania typu: „a pan to w jakiej sprawie?”, jakby najbliższa osoba była kimś z zewnątrz. Mieliśmy też poczucie, że to jest moment, w którym warto sprawdzić, czy Polska naprawdę zaczyna się zmieniać – nie tylko w deklaracjach, ale w realnym życiu takich par jak my.

Czy było warto? Tak. Bez wahania. To kosztowało nas stres i dużo emocji, ale moment ogłoszenia wyroku był mieszanką szoku, niedowierzania, a potem ogromnej ulgi i radości. Przez lata mieliśmy poczucie, że nasze małżeństwo istnieje tylko za granicą, a po przekroczeniu polskiej granicy jakby znikało. Ten wyrok po raz pierwszy dał nam poczucie, że także we własnym kraju jesteśmy traktowani poważnie. I chyba właśnie dlatego było warto – bo to pokazuje nie tylko nam, ale też innym, że w Polsce jednak da się coś zmieniać. Dla nas to nie była walka przeciwko komuś, tylko o zwykłą godność.

Zwycięstwo w WSA znaczy dla nas bardzo dużo, bo po raz pierwszy polski sąd powiedział wprost, że naszego małżeństwa nie da się po prostu wymazać. W praktyce ten wyrok otwiera drogę do tego, żebyśmy przy sprawach w Polsce – urzędowych, rodzinnych czy medycznych – nie byli traktowani jak obcy. Nawet jeśli dziś mieszkamy w Niemczech, Polska nadal jest częścią naszego życia: mamy tu bliskich, przyjeżdżamy, załatwiamy różne sprawy. To ma też znaczenie w relacjach z rodziną i otoczeniem, bo za nami stoi już nie tylko nasze słowo. I zmienia coś bardzo prostego, ale ważnego: w Polsce możemy powiedzieć „mój mąż” bez poczucia, że za chwilę ktoś to zakwestionuje. To nie jest tylko papier – to jest poczucie bezpieczeństwa i zwyczajnej normalności.

Brak uznania naszego związku był jednym z najważniejszych powodów wyjazdu. Lubiliśmy Polskę i naprawdę wyobrażaliśmy sobie tam wspólną przyszłość, ale w pewnym momencie mieliśmy po prostu dość życia w kraju, w którym najbliższa osoba na papierze jest obcą osobą. Gdybyśmy mogli w Polsce normalnie wziąć ślub i mieć pewność, że państwo ten ślub szanuje, wiele mogłoby potoczyć się inaczej. Czy dziś wrócilibyśmy? Tego jeszcze nie wiemy. Ale na pewno Polska nie byłaby dla nas tak łatwo skreślona, gdyby od początku dawała nam prawo do zwyczajnego życia razem jak każdej innej rodzinie.

💙Wspieraj Miłość! Ustaw darowiznę i przekaż 1,5% podatku 💙