Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wydał dziś wyrok w trybie prejudycjalnym w sprawie Jakub Cupriak-Trojan, Mateusz Trojan przeciwko Wojewodzie Mazowieckiemu dotyczącej transkrypcji zagranicznych aktów małżeństw par osób tej samej płci w Polsce. Trybunał orzekł, że Polska ma obowiązek dokonywać transkrypcji w odniesieniu do par, które skutecznie skorzystały z unijnej swobody przemieszczania się i umocniły swoje życie rodzinne w innym państwie członkowskim, a następnie chcą je dalej prowadzić w Polsce. Wyrok jest odpowiedzią na zapytanie wystosowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, który na jego podstawie wyda własne rozstrzygnięcie.
Transkrypcja zagranicznych dokumentów jest sprawą administracyjną i z perspektywy litery prawa Urzędy Stanu Cywilnego już dziś mogą jej dokonać, powołując się na wyrok TSUE. W praktyce konieczna jest jeszcze drobna zmiana w systemie informatycznym, który uniemożliwia wpisanie do rejestru i wygenerowanie aktu zawarcia małżeństwa na podstawie danych dwóch osób tej samej płci. Należy też zaktualizować wzór aktu małżeńskiego, aby uwzględnić parę małżonków tej samej płci. Zmiany te znajdują się w kompetencji ministrów cyfryzacji i administracji, czyli Krzysztofa Gawkowskiego i Marcina Kierwińskiego, i nie wymagają zgody Sejmu i Prezydenta.
Kilka godzin po publikacji wyroku TSUE Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza (MNW) zorganizowało specjalną konferencję prasową, w której udział wzięli Paweł Knut i Artur Kula z kancelarii KMA, czyli prawnicy reprezentujący Jakuba i Mateusza, Renata Lis i Elżbieta Czerwińska, które złożyły wniosek o transkrypcję swojego aktu małżeństwa zawartego w Kopenhadze, oraz Hubert Sobecki z MNW, który przedstawił gotowe aneksy do rozporządzenia i przekazał je do ministerstwa cyfryzacji.
Jak wyrok komentują prawnicy?
Dzisiejszy wyrok TSUE otwiera nowy rozdział w walce o prawa par tej samej płci w Polsce. Od tej pory transkrypcja takich aktów małżeństwa, jakie posiadają nasi, klienci powinna być obowiązkowa. Jej konsekwencją będzie sporządzenie polskiego aktu małżeństwa, który będzie wskazywał na dwóch małżonków tej samej płci. Akt ten niczym nie będzie się różnił od aktu małżeństwa wydawanego małżonkom różnej płci w Polsce. Transkrypcja znacznie ułatwi małżonkom tej samej płci wykazanie swojego stanu małżeńskiego, a także pomoże egzekwować przysługujące im prawa — mówi adw. Paweł Knut, jeden z pełnomocników Jakuba i Mateusza.
Wyrok TSUE jest przełomowy także z perspektywy prawa unijnego i jego stosowania w Europie Środkowej i Wschodniej. Zdaniem Trybunału niedopuszczalna jest sytuacja, w której stan cywilny małżonków różni się w poszczególnych państwach członkowskich UE. Dlatego jeśli dane państwo w żaden sposób nie reguluje statusu związków jednopłciowych, jest ono zobowiązane, by uznawać akt małżeństwa zawarty w innym państwie członkowskim — mówi adw. Artur Kula, jeden z pełnomocników Jakuba i Mateusza.
Jak na wyrok reagują inne pary starające się o transkrypcję?
Po ciężkich przejściach z polskimi instytucjami, które po kolei i w paskudnym stylu odmawiały wpisania małżeństwa mojego i mojej żony do rejestru stanu cywilnego, zapowiedziany wyrok TSUE był dla nas ostatnią nadzieją. Czekałyśmy na niego i chcemy wierzyć, że realnie pomoże nam ubiegać się o uznanie naszych praw w Polsce — mówi Renata Lis, żona Elżbiety Czerwińskiej.
„Nasze małżeństwa nie są błędem w systemie” – Miłość Nie Wyklucza zaprasza do wysyłania listów do ministrów: Gawkowskiego, Kierwińskiego i Żurka
Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza zachęca wszystkie osoby, którym zależy na ochronie prawnej rodzin osób LGBT+, do korzystania ze specjalnej strony internetowej ułatwiającej wysłanie listu do ministrów: Gawkowskiego, Kierwińskiego i Żurka. Stowarzyszenie przygotowało gotową treść listu, w którym przypomina o deklaracjach poszanowania prawa międzynarodowego i praworządności składanych przez obecny rząd, a także zwraca uwagę na to, że prosta zmiana administracyjna umożliwi uznanie istnienia rodzin osób LGBT+, obecnie niewidzialnych dla polskiego prawa.
Wyrok TSUE jest historyczny z dwóch powodów. Po pierwsze, po raz kolejny polskie pary osób tej samej płci, które nie mogą doprosić się zapewnienia bezpieczeństwa i godności dla siebie i swoich rodzin we własnym kraju, znajdują potwierdzenie swoich praw w sądach europejskich. Po drugie, ten wyrok daje nam praktyczne narzędzia do dalszej walki o równość małżeńską w sądach również w Polsce — mówi Hubert Sobecki ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza. Zwracamy się do ministra Gawkowskiego jako wicepremiera z Lewicy, który może pomóc osobom LGBT+ bez oglądania się na PSL i prezydenta. Piszemy do ministra Kierwińskiego jako przedstawiciela obozu politycznego, który ochronę prawną naszych rodzin obiecał już kilkanaście lat temu. Z kolei od ministra Żurka oczekujemy zadbania o poszanowanie wiążącego Polskę wyroku TSUE, czyli sądu arogancko ignorowanego przez rząd PiS. Wdrożenie wyroku to nie tylko ich obowiązek, ale szansa na lepsze jutro dla naszych rodzin.
List do ministrów można wysłać ze strony: https://mnw.org.pl/transkrypcja.
Następny krok – Urzędy Stanu Cywilnego i sądy
Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza zapowiada, że w obliczu deklarowanego sprzeciwu prezydenta Nawrockiego i wynikającego z niego braku możliwości zmiany prawa i wprowadzenia równości małżeńskiej w Polsce na drodze legislacyjnej, w kolejnych latach skupi się na ścieżce litygacyjnej. Stowarzyszenie będzie współpracować z parami osób tej samej płci, które uzyskają transkrypcje, aby uzyskać realną ochronę prawną dla osób LGBT+ i zakładanych przez nie rodzin.
Celem Miłość Nie Wyklucza jest zapewnienie osobom LGBT+ i zakładanym przez nie rodzinom równego i godnego traktowania, które daje tylko małżeństwo. Równość małżeńską można wprowadzić w Polsce prostą ustawą, ale zmianę tę od lat blokują politycy. Dlatego dziś idziemy do urzędów, a w kolejnych miesiącach i latach do sądów, domagając się godności i pełnego bezpieczeństwa we własnym kraju — mówi Sobecki. Nie będziemy czekać z założonymi rękami, aż prezydent czy Sejm dojrzeją do uznania nas za ludzi, bo nie mamy na to całego życia.
Równość małżeńska, czyli bezpieczeństwo i godność dla naszych rodzin
Poparcie społeczne dla równości małżeńskiej w Polsce od lat rośnie — według danych CBOS w latach 2010-2024 odsetek Polek i Polaków popierających umożliwienie zawieranie małżeństw parom osób tej samej płci wzrósł z 16 procent do 44 procent. W 2024 roku po raz pierwszy opublikowano sondaże wskazujące na osiągnięcie symbolicznego progu 50 procent (United Surveys dla RMF FM i Dziennika Gazety Prawnej, kwiecień 2024 r.) i 51 procent poparcia (IPSOS dla More In Common Polska, wrzesień 2024 r.). Najnowsze badanie sondażowe zrealizowane przez agencję ABR Sesta wskazało na rekordowe poparcie na poziomie 54 procent. Już dziś polskie pary osób tej samej płci wyjeżdżają i biorą śluby cywilne w wielu z 38 państw świata, które wprowadziły równość małżeńską. Związki partnerskie, jako instytucja pośrednia, obowiązują dziś jedynie w 6 państwach Unii. Tylko 4 kraje UE (Bułgaria, Rumunia, Słowacja i Polska) nie zapewniają żadnej ochrony prawnej parom i rodzinom osób LGBT+. Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu już pięciokrotnie nakazał Polsce zmianę prawa i wprowadzenie ochrony prawnej dla par osób tej samej płci i ich rodzin. Z kolei polscy prawnicy zwracali uwagę premierowi Tuskowi, że uznanie wszystkich rodzin nakazuje Konstytucja RP.
Kontakt dla mediów:
| Hubert Sobecki Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza tel.: 501 647 563 e-mail: [email protected] | Maja Heban Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza tel.: 797 420 897 e-mail: [email protected] |
| adw. Paweł Knut Pełnomocnik Jakuba i Mateusza tel.: 504 349 123 e-mail: [email protected] | adw. Artur Kula Pełnomocnik Jakuba i Mateusza tel.: 602 441 185 e-mail: [email protected] |
Q&A
1. Jaka jest treść wyroku?
Pełna treść kluczowej części wyroku brzmi następująco:
Artykuł 20 i art. 21 ust. 1 TFUE, odczytywane w świetle art. 7 i art. 21 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, należy interpretować w ten sposób, że:
stoją one na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, które ze względu na to, iż prawo tego państwa członkowskiego nie dopuszcza małżeństw osób tej samej płci, nie zezwalają na uznanie małżeństwa legalnie zawartego przez dwóch mających tę samą płeć obywateli wspomnianego państwa członkowskiego w trakcie korzystania z przysługującej im swobody przemieszczania się i pobytu w innym państwie członkowskim, w którym rozwinęli oni lub umocnili życie rodzinne, ani na transkrypcję w tym celu aktu małżeństwa do rejestru stanu cywilnego tego pierwszego państwa członkowskiego, w sytuacji, gdy transkrypcja ta jest jedynym przewidzianym przez to państwo środkiem umożliwiającym takie uznanie.
Innymi słowy, Polska ma obowiązek uznania małżeństwa osób tej samej płci zawartego za granicą w odniesieniu do par, które skutecznie skorzystały z unijnej swobody przemieszczania się i umocniły swoje życie rodzinne w innym państwie członkowskim, a następnie chcą je dalej prowadzić w Polsce. Z uwagi na to, że w Polsce jedynym sposobem uznania jest transkrypcja (rejestracja) takiego aktu, Polska ma obowiązek jej dokonywania.
2. Czy wyrok wprowadził w Polsce równość małżeńską?
Nie. Równość małżeńską można wprowadzić jedynie ustawowo, co wymaga zgody Sejmu, Senatu i Prezydenta.
3. Czy taki wyrok jest wiążący dla Polski?
Wyrok jest wiążący dla Polski od momentu jego wydania i polskie władze mają obowiązek go wykonać. Od dziś kierownicy USC, jako podmioty właściwe do dokonywania transkrypcji, powinny zmienić swoją dotychczasową praktykę i mogą zacząć wydawać transkrybowane akty małżeństwa.
4. Czy polskie władze mogą zignorować taki wyrok, co im za to grozi?
W przypadku ignorowania wyroku polskie władze narażą się m.in. na sankcje finansowe ze strony Unii Europejskiej.
7. Czy wykonanie tego wyroku wymaga zmiany polskiej Konstytucji?
Nie. Wykonanie wyroku nie wymaga zmiany polskiej Konstytucji ani zgody Sejmu, Senatu lub Prezydenta RP. Konieczne jest jedynie umożliwienie rejestrowania aktu małżeństwa dla osób tej samej płci w systemie informatycznym oraz zaktualizowanie wzorów aktów małżeństwa, co może zrobić rząd, nowelizując obowiązujące w tym zakresie rozporządzenie.
8. Co ten wyrok oznacza dla par osób tej samej płci, które wzięły ślub za granicą?
Pary osób tej samej płci, które wzięły ślub za granicą w innym państwie członkowskim UE – i które wykażą, że tym państwie rozwinęły lub umocniły swoje życie rodzinne – będą mogły dokonać transkrypcji swojego aktu małżeństwa w Polsce. Transkrypcja umożliwi dalszą litygację i domaganie się uznania poszczególnych praw małżeńskich na drodze sądowej w Polsce.
9. Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu już kilkukrotnie nakazał Polsce wprowadzenie ochrony prawnej par osób tej samej płci i ich dzieci. Czym te orzeczenia różnią się od wyroku TSUE?
Wyroki ETPC zobowiązują państwo członkowskie do wprowadzenia przepisów prawnych przewidujących konkretne prawa i obowiązki dla par tej samej płci, w tym zwłaszcza w zakresie spraw majątkowych (alimenty, podatki czy dziedziczenie). Dzisiejszy wyrok TSUE znacząco ułatwi wykazanie pozostawania przez parę tej samej płci w związku, a tym samym przybliży możliwość rzeczywistego korzystania z tych praw.
O Stowarzyszeniu Miłość Nie Wyklucza
Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza (MNW) to organizacja społeczna działająca na rzecz wprowadzenia równości małżeńskiej w Polsce. Stowarzyszenie opracowało projekty ustaw o związkach partnerskich i równości małżeńskiej, prowadzi badania i kampanie społeczne na temat osób LGBT+ i ich rodzin. MNW stworzyło też Warszawską Deklarację LGBT+ oraz koalicję, która doprowadziła do wyroku Trybunału w Strasburgu, który nakazał Polsce uznanie praw tęczowych rodzin.
Ustaw stały przelew lub przekaż
jednorazową darowiznę na rzecz Miłości.
Ustaw stały przelew lub przekaż
jednorazową darowiznę na rzecz Miłości.
